Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը Հայ Առաքելական եկեղեցու հոգևոր և վարչական կենտրոնն է և Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի նստավայրը․ կաթողիկոսությունն այստեղ վերջնականապես վերահաստատվել է 1441 թվականին։ Այստեղ է գտնվում Էջմիածնի Մայր տաճարը՝ Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքում, իսկ համալիրը ներառում է բազմաթիվ հին ու նոր եկեղեցիներ, գրադարաններ և ճեմարան։

Ըստ ավանդության՝ տաճարը կառուցվել է այն տեղում, ուր իջավ Միածինը․ Գրիգոր Լուսավորչի տեսիլքում Քրիստոսը ոսկե մուրճով ցույց է տալիս տաճարի տեղը։ Այն կառուցել են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը և Տրդատ Գ թագավորը 301–303 թվականներին՝ քրիստոնեությունը պետական կրոն ընդունելուց հետո, և գիտնականներն այն համարում են աշխարհի հնագույն տաճարներից մեկը։

Տաճարի խաչաձև, կենտրոնագմբեթ, քառաբսիդ և քառամույթ հայկական հորինվածքը զգալի ներդրում է ունեցել համաշխարհային քրիստոնեական ճարտարապետության մեջ․ այս տիպի հատակագիծը Եվրոպայում սկսել է տարածվել 9–11-րդ դարերում։ Ներկայիս գմբեթը 17-րդ դարից է, իսկ նրա թմբուկի տասներկու նիստերին մեդալիոնների մեջ քանդակված են առաքյալների բարձրաքանդակ դիմապատկերները։

1950-ական թվականների պեղումների ժամանակ բացվել են 4-րդ դարի գմբեթակիր մույթերի խաչաձև խարիսխները և նախնական խորանը՝ կենտրոնում թոնրաձև կրակարանով։ Ավագ խորանի տակ հայտնաբերվել է նաև Վանի թագավորության ժամանակաշրջանի կոթող, որն այժմ կանգնեցված է բակում՝ զանգակատան դիմաց։

Այո՛։ 2000 թվականին Էջմիածնի Մայր տաճարն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ Վաղարշապատում գտնվող Սբ. Հռիփսիմե, Սբ. Գայանե և Սբ. Շողակաթ եկեղեցիների հետ միասին։