Մակարավանք

Մակարավանքը 13-րդ դարի հայկական վանական համալիր է Տավուշի մարզի Աչաջուր գյուղից 3 կմ հարավ-արևմուտք՝ Պայտաթափ լեռան ստորոտին։

Մակարավանքը շատ կարևոր տեղ է գրավում հայ կրոնական ճարտարապետության մեջ իր զարդաքանդակների ինքնատիպությամբ, հարստությամբ ու բազմազանությամբ՝ դասվելով Աղթամարի, Բղենո-Նորավանքի և Գանձասարի շարքին։

Համալիրը բաղկացած է հին և գլխավոր եկեղեցիներից, գավթից, Աստվածածին եկեղեցուց, նշխարատնից, մատուռից, աղբյուրից, պարիսպներից, գերեզմանոցից, բնակելի և օժանդակ շինություններից։ Հյուսիս-արևելքում գտնվող երկրորդ եկեղեցին կառուցվել է 10–11-րդ դարերում, Սբ. Աստվածածինը՝ 1198-ին, գլխավոր եկեղեցին (ըստ կողքին կանգնեցված խաչքարի արձանագրության)՝ 1205-ին, գավիթը՝ 1207-ին, իսկ նշխարատունը՝ 13-րդ դարում։

Ըստ ավանդության՝ 8-րդ դարում վանքի տեղում միայն մի փոքր եկեղեցի է եղել, և վարպետ Մակարն ու նրա որդին սկսում են շուրջը վանք կառուցել․ որդին տաշում ու նախշում էր քարերը, իսկ հայրը շարում էր պատերը և նույնիսկ ապրում էր դրանց վրա։ Տարիներ անց վարպետը նկատում է, որ քարերն իրար չեն բռնում, իսկ զարդաքանդակները նույնը չեն, և հասկանում է, որ որդին այլևս չկա։ Ավարտին հասցնելով վանքը՝ Մակարն իրեն ցած է նետում եկեղեցուց․ նրան թաղում են վանքի պատի տակ, իսկ վանքն անվանում են Մակարավանք։

Գլխավոր եկեղեցու հարավային պատի լուսամուտի տակ աչքի է ընկնում մագիլներում ցուլ բռնած արծվի բարձրաքանդակը՝ Վաչուտյան իշխանական տան զինանշանը։ Հայկական միջնադարյան արվեստի գլուխգործոցներից են գլխավոր եկեղեցու բեմի ճակատի քանդակազարդերը՝ մարդու գլխով առասպելական կենդանիներ, գալարվող ձկներ և գործիքները ձեռքին մարդու կերպարանք՝ «Երիտասարդ» մակագրությամբ։