Կեչառիս վանական համալիր

Կեչառիս վանական համալիրը գտնվում է Ծաղկաձոր քաղաքում։ Այն ընդգրկում է չորս եկեղեցի, գավիթ, մատուռներ և շուրջ երեք տասնյակ խաչքար (11–17-րդ դարեր)։

Վանական համալիրը ձևավորվել ու ամբողջացել է 11–13-րդ դարերում՝ Պահլավունի և Պռոշյան (Խաղբակյան) իշխանների ջանքերով։ Գլխավոր՝ Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին կառուցել է Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին 1003 թվականին․ այն ամբողջությամբ կառուցված է սև սրբատաշ քարից և ներսից անսյուն է։

Գլխավոր եկեղեցուց հարավ գտնվում է Սբ. Նշան փոքրիկ եկեղեցին, որը, ամենայն հավանականությամբ, նույնպես կառուցել է Գրիգոր Մագիստրոսը՝ 1051 թվականին։ 1203–1214 թվականներին Վեցիկ ճարտարապետը՝ իշխան Վասակ Խաղբակյանի աջակցությամբ, կառուցել է Կաթողիկե Սբ. Աստվածածին եկեղեցին, իսկ 120 մ հեռավորության վրա է 1220 թվականին կառուցված Սբ. Հարություն եկեղեցին՝ եզակի հատակագծային հորինվածքով։ Ուշագրավ է նաև Վեցիկ ճարտարապետի 13-րդ դարի մահարձան-խաչքարը, որը կերտել են նրա ճարտարապետ եղբայրներ Պետրոսը, Հովհաննեսը և Ազարիան։

Կեչառիսը միջնադարյան Հայաստանի մշակութային, գիտակրթական և եկեղեցական նշանավոր կենտրոններից էր, որտեղ ապրել ու ստեղծագործել են Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին, Վասակ Խաղբակյան իշխանը, ճարտարապետ Վեցիկը, վանքի միաբան, բանաստեղծ Խաչատուր Կեչառեցին և ուրիշներ։ Այն եղել է նաև գրչության կարևոր կենտրոն, և այստեղ գրված ու ընդօրինակված մի քանի տասնյակ հայերեն ձեռագրեր հասել են մեզ։

Կեչառիսում են թաղված սելջուկների դեմ մղված ճակատամարտում զոհված Ապիրատյան Գրիգոր իշխանը (1099 թ.), Մեծ իշխան Պռոշը (1284 թ.) և այլք։