Բջնի բերդ

Հայ միջնադարյան ամրոցաշինության նշանավոր կառույցներից է Բջնիի ամրոց-բերդը, որը գտնվում է Հրազդան գետի աջ ափին՝ անառիկ ժայռերով շրջապատված բարձրադիր հրվանդանի վրա։ Բջնիի ամրոցը կառուցվել է Վասակ Պահլավունու կողմից, իսկ նրա որդի Գրիգոր Մագիստրոսը կառուցել է Բջնիի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին եւ Կեչառիս վանքի գլխավոր եկեղեցին։ Ամրոցի հիմնադրման ստույգ տարեթիվը հայտնի չէ, բայց նրա մասին հիշատակությունները սկսվում են վաղ միջնադարից։ Պահլավունի իշխանները 11-րդ դարում վերաշինել են քարաժայռերի վրա գտնվող այս հինավուրց բերդը՝ այն դարձնելով միջնադարյան Հայաստանի հզոր ամրոցներից մեկը եւ Բագրատունյաց Հայաստանի Անի մայրաքաղաքը հյուսիսից պաշտպանող կարեւոր ռազմավարական հենակետ։ Բջնիի ամրոց-բերդը բնության եւ մարդու համատեղ ուժերով կերտված պաշտպանական կառույց է։ Այն բնականորեն երեք կողմից պաշտպանված է վեր ձգվող ու անդնդախոր ժայռերով, ինչպես նաեւ ամրացված է հզոր պարսպապատերով, որոնց երկարությունը հասնում է շուրջ 120 մետրի։ Ամրոցի մուտքը հյուսիսային կողմից է։ Բերդատարածքը բաժանված է Մեծ եւ Փոքր մասերի, որոնք իրարից անջատվել են պարսպաշղթայով: Փոքրի վրա տեղադրված է եղել ստորին, իսկ Մեծի վրա՝ վերին ամրոցը:  Բերդը ավերվել եւ ամայացել է 16-17-րդ դարերում: