Հառիճավանք Վանական Համալիր

Հառիճի վանական համալիրը, որը թվագրվում է 7-13-րդ դարերով, գտնվում է Հառիճ գյուղում: Հառիճավանքի կազմում են Սբ. Գրիգոր եւ Սբ. Աստվածածին եկեղեցիները, գավիթը, ավանդատները, զանգակատունը, գրատուն-դպրատունը (կիսավեր) եւ երկու մատուռ: Վանքի առաջին՝ Սբ. Գրիգոր եկեղեցին, կենտրոնագմբեթ խաչաձեւ կառույց է: Ապսիդները դրսից հնգանիստ են, իսկ ներսից` կիսակլոր: Հսկայական 16 նիստ ունեցող գմբեթը եկեղեցուն փառահեղ տեսք է հաղորդում: Եկեղեցիու երկու ավանդատները կառուցվել են 10-րդ եւ 13-րդ դարերում։ Պատմական տարեգրություններում այս եկեղեցու կառուցման տարեթվի մասին որեւէ տեղեկություն չի պահպանվել։ Զանգակատունը կառուցվել է 1886 թվականին՝ Սբ. Գրիգոր եկեղեցուն կից։ Հառիճավանքը ծաղկում ապրեց 13-րդ դարում, երբ 1201 թվականին իշխաններ Զաքարե եւ Իվանե Զաքարյանները, գնելով Հառիճը Պահլավունիներից, այն դարձրին կարեւոր մշակութային օջախներից մեկը: Նրանց կարգադրությամբ կառուցվեց երկրորդ՝ Սբ. Աստվածածին եկեղեցին, իսկ վանքը պարսպապատվեց։ Սբ. Աստվածածին եկեղեցին գմբեթավոր դահլիճ է` երկհարկ ավանդատներով յուրաքանչյուր անկյունում: Եկեղեցու ներքին հարդարանքը բավականին զուսպ է: