Ամբերդ ամրոց, Վահրամաշեն, Տեղեր, Բյուրականի աստղադիտարան

2300 մետր ծովի մակերևույթից բարձր գտնվող Ամբերդը բնակեցված է եղել դեռ քարե դարից, իսկ այսօրվա ամրոցը վեր է կանգնել 10-րդ դարում։ Գտնվելով երկու գետերի միախառնման տեղում՝ ամրոցը երկար դարեր մնացել է բացառիկ անառիկ եւ ընկել է միայն 14-րդ դարում, որից հետո աննշան փոփոխություններով հասել մեր օրեր։ Ամրոցը բաղկացած է բերդից, 1026 թվականի սբ. Աստվածածին եկեղեցուց, մատուռից, բաղնիքից եւ այլ աշխարհիկ շինություններից։

Կաթողիկե Վահրամաշեն եկեղեցին գտնվում է Ամբերդ ամրոցի տարածքում՝ Արագած լեռան հարավային լանջին, Բյուրական գյուղից 7 կմ հյուսիս-արեւմուտք։ Այն կառուցվել է 1026 թվականին Վահրամ Պահլավունու հովանավորությամբ և տեղակայված է ամրոցի կենտրոնական բարձրադիր մասում՝ դղյակի, բաղնիքի ու մատուռի հարեւանությամբ։

Տեղերի վանքը գտնվում է Արագածոտնի մարզի Տեղեր գյուղում։ Մուգ մոխրագույն բազալտից կառուցված համալիրը բաղկացած է Սբ. Աստվածածին եկեղեցուց, գավթից և պաշտպանական պարսպից։ Գավթի մուտքի արձանագրության համաձայն՝ այն կառուցել է Վաչե Վաչուտյանի կին Մամախաթունը 1232 թվականին։ Եկեղեցու ներսում և վանքի շրջակայքում կան 11-16-րդ դարերի խաչքարեր։

Բյուրականի աստղադիտարանը Հայաստանի ամենակարևոր աստղագիտական հետազոտական կենտրոններից մեկն է, որը գտնվում է Արագածոտնի մարզում, Արագած լեռան հարավային կողմում։ Այն հիմնադրվել է 1946 թվականին, և դրա հիմնադիրն է հայկական ճանաչված աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Ամբարսումյանը։ Բյուրականի աստղադիտարանը հայտնի է իր ներդրմամբ գալակտիկաների, աստղերի ձևավորման և տիեզերական երևույթների ուսումնասիրության գործում։ Այն հագեցած է ժամանակակից տելեսկոպներով ու հետազոտական գործիքներով, այդ թվում՝ 2.6 մետրանոց տելեսկոպով, որը տարածաշրջանի ամենամեծներից է։ Բյուրականը նաև միջազգային համագործակցությունների կենտրոն է՝ տրամադրելով հնարավորություններ գիտնականներին և ուսանողներին մասնակցելու աստղագիտական ուսումնասիրություններին։ Աստղադիտարանը գիտական հետազոտությունների կարևոր վայր է և հայտնի է աստղադիտման սիրահարների շրջանում։