Հայրավանք Վանական Համալիր

Հայրավանք վանական համալիրը գտնվում է Սեւանա լճի ափին՝ բարձրադիր ժայռի վրա։ Այն հայտնի է նաեւ Հայր Հովհաննու եւ Մարդաղավնյաց վանք անվանումներով։

Վանական համալիրը թվագրվում է 9-12-րդ դարերով եւ բաղկացած է 9-րդ դարում կառուցված Սբ. Ստեփանոս եկեղեցուց ու 12-րդ դարի գավթից, որն ամբողջությամբ կառուցված է սրբատաշ քարերով։

Եկեղեցին հայկական ճարտարապետության եզակի նմուշներից է՝ քառակոնք կենտրոնագմբեթ կառույց, ներսից եւ դրսից խաչաձեւ հատակագծով։ Այն կառուցված է կոպտատաշ բազալտից, իսկ կամարներն ու ութանիստ թմբուկով գմբեթը սրբատաշ տուֆից են։ Եկեղեցու 5 արձանագրություններից ամենահինը՝ 1211 թվականից, վկայում է Հովհասափ եւ Ներսես վարդապետների կատարած առաջին վերանորոգման մասին։

Ըստ ավանդության՝ 1381 թվականին Հայաստանը գրավելով Լենկթեմուրը հասնում է Հայրավանք, եւ վանահայր Հովհանը, կոտորածը կանխելու համար, Քրիստոսի Խաչափայտի մասունքով մարդկանց փոխակերպում է աղավնիների։ Այդ օրվանից վանքը կոչվել է Հայր Հովհաննու վանք, նաեւ՝ Մարդաղավնյաց վանք, իսկ հետագայում՝ Հայրավանք։

Հայրավանքը գործել է մինչեւ 19-րդ դար, իսկ 1980-ական թվականներին վանքը նորոգվել է, եւ եկեղեցու գմբեթը վերակառուցվել է։ Փոքրիկ պարսպապատ բակում պահպանվել են 16-րդ դարի տապանաքարեր ու խաչքարեր։