Բերդկունք ամրոց

Բերդկունք ամրոցը բազմաշերտ կառույց է, որը թվագրվում է մ․թ․ա․ 2-1 հազարամյակներով։ Այն վերակառուցվել և զարգացման բարձրակետին է հասել միջնադարում, իսկ 13-14-րդ դարերում ավերվել է թաթար-մոնղոլական արշավանքների պատճառով։

Ամրոցը գտնվում է Բերդկունք գյուղի մոտ, որն այժմ միաձուլված է ամրոցի ավերակների հետ։ Այն գրեթե անմատչելի է բոլոր կողմերից և հասանելի է միայն գյուղի արևելյան կողմից։

Միջնադարում կիկլոպյան ամրոցի փլատակների վրա նոր ամրոց է կառուցվել, քանի որ դիրքը գերիշխող էր շրջապատի նկատմամբ։ Այն կոչել են Սպիտակ բերդ, հայտնի է նաև Աղկալա և Իշխանաց բերդ անուններով․ կառուցված է մշակված բազալտով՝ կրաշաղախի օգտագործմամբ։

Համեմատաբար լավ են պահպանվել միջնադարյան Սպիտակ բերդի կենտրոնական մասի կառույցները, կանգուն է պարսպապատը, իսկ միջնաբերդի հարավային աշտարակն ունի մինչև 8 մետր բարձրություն։ Պահպանվել են բազմաթիվ շինությունների ավերակներ, հատկապես լճին հարող արևելյան հատվածում, որտեղ պատերի բարձրությունը հասնում է մինչև 1,5 մ։ Ամրոցը գրեթե ամբողջությամբ եզերված է ժայռապատ խրամուղիներով՝ մոտ 275 մետր ընդհանուր երկարությամբ։

Բերդկունքն առևտրի ու արհեստագործության կենտրոն էր, որտեղ վաճառվում էին Գեղարքունիքից և շրջակայքից բերված ապրանքներ, և հայտնի էր իր խանութներով, կրպակներով ու իջևանատներով։ Այն ընկած էր առևտրական ճանապարհների խաչմերուկում՝ Դվին-Պարտավ ճանապարհի կարևոր կայան էր, և չէր պատկանում որևէ ֆեոդալի, այլ ամբողջովին ենթակա էր քաղաքի ավագանուն։