Նորատուսի Խաչքարեր

Հայոց աշխարհում խաչքարեր կարելի է տեսնել գրեթե յուրաքանչյուր անկյունում, քանի որ այն հայ ժողովրդի մշակութային ժառանգության ամենաինքնատիպ դրսեւորումներից մեկն է։ Աշխարհում խաչքարերի ամենամեծ համալիրը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզի Նորատուս գյուղում, որը մարզի հնագույն բնակավայրերից է։ Գյուղի գերեզմանատունը, որն այլ կերպ կոչում են նաեւ Նորատուսի խաչքարադաշտ, հայտնի է իր բազմաթիվ խաչքարերով: Այստեղ կանգնեցված է մոտ 900 խաչքար, որոնցից ամենահինը թվագրվում է 9-րդ դար, իսկ մեծամասնությունը՝ 13-14-րդ դարեր: Նախկինում, Ջուղայի պատմական գերեզմանոցն իր 2500 խաչքարով ամենամեծ համալիրն էր, սակայն 1998-2005 թվականների ընթացքում այն ոչնչացվել է Ադրբեջանի կողմից։ Նորատուսում գործել են մի շարք տաղանդավոր քարգործ վարպետներ, կազմողներ՝ Մելիքսեթ կազմողը, Ներսեսը, Քիրամը եւ ուրիշներ։ Գերեզմանատնից զատ, գյուղում եւ շրջակայքում կան նաեւ այլ հուշարձաններ։