քաղաք Գյումրի

Գյումրին Շիրակի մարզկենտրոնն է եւ մայրաքաղաքից հետո Հայաստանի երկրորդ ամենամեծ քաղաքը։ Երեւանից այն գտնվում է 126 կմ հեռավորության վրա։

Գյումրին հայտնի է իր հարուստ պատմությամբ, ճարտարապետությամբ, արվեստով ու յուրահատուկ հյուրընկալ մթնոլորտով։ Քաղաքը միշտ եղել է մշակույթի ու արվեստի օջախ՝ նշանավոր արվեստագետների, երաժիշտների եւ գրողների ծննդավայր։

Վարդանանց հրապարակի շուրջ են գտնվում Սբ. Ամենափրկիչ եւ Սբ. Նշան եկեղեցիները, գրողներ Ավետիք Իսահակյանի եւ Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարանները, դերասան Մհեր Մկրտչյանի տուն-թանգարանը, Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահը եւ այլ տեսարժան վայրեր։

Բնակավայրի անունն ի սկզբանե եղել է Կումայրի, իսկ մինչեւ 1840 թվականը՝ Գյումրի։ Ռուսական կայսրության օրոք (1840-1924) այն կոչվել է Ալեքսանդրապոլ, խորհրդային տարիներին (1924-1990)՝ Լենինական, 1990-1992 թվականներին կրկին Կումայրի, այնուհետեւ վերանվանվել է Գյումրի։

Գյումրու տարածքը բնակեցված է եղել դեռեւս մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակից, իսկ արձանագրություններն ու պեղումները վկայում են ուրարտական դարաշրջանի ներկայության մասին։ 1988 թվականի երկրաշարժից քաղաքը մեծ վնաս է կրել, սակայն վերջին տասնամյակներում վերականգնվում է։