Ծիծեռնակաբերդ Հուշահամալիր

Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը նվիրված է 20-րդ դարի սկզբին Օսմանյան Թուրքիայի կողմից կազմակերպված Հայոց ցեղասպանության 1,5 միլիոն զոհերի հիշատակին։ 1967 թվականից այն դարձել է Երևանի ճարտարապետական համայնապատկերի անբաժան մասը և վերածվել ուխտավայրի։

Հուշահամալիրը բաղկացած է երեք հիմնական կառույցից՝ Հուշապատից, անմար կրակով Հավերժության տաճարից, որը շրջապատում են 12 քարե սալեր՝ ցեղասպանության հետևանքով կորսված Արևմտյան Հայաստանի 12 նահանգների խորհրդանիշ, և հայ ժողովրդի վերածնունդը խորհրդանշող 44 մետրանոց «Վերածնված Հայաստան» հուշասյունից։ Հուշարձանի շուրջը ձգվում է 100 մետրանոց պատ, որի վրա փորագրված են այն քաղաքների և գյուղերի անունները, որտեղ տեղի են ունեցել ջարդեր։

Թանգարան-ինստիտուտը բացվել է հուշահամալիրում 1995 թվականի ապրիլին՝ Հայոց ցեղասպանության 80-րդ տարելիցին։ Նրա հեղինակներն են ճարտարապետներ Սաշուր Քալաշյանն ու Լյուդմիլա Մկրտչյանը և քանդակագործ Ֆերդինանդ Առաքելյանը, իսկ այն գործում է որպես գիտահետազոտական կենտրոն Հայաստանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի համակարգում։

1968 թվականից ի վեր ամեն տարի ապրիլի 24-ին հարյուր հազարավոր մարդիկ այցելում են Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր՝ հարգանքի տուրք մատուցելու անմեղ զոհերի հիշատակին։

1996 թվականից Հուշապատի հետնամասում ամփոփված են սափորներ՝ լցված այն օտարազգի հասարակական, քաղաքական գործիչների և մտավորականների գերեզմանների հողով, որոնք իրենց բողոքի ձայնն են բարձրացրել Հայոց ցեղասպանության դեմ։