Արատեսի վանք

Արատեսը վանական համալիր է, որը բաղկացած է երկու եկեղեցուց, երկու գավթից և հինգ մատուռից և համարվում է հայկական ճարտարապետության լավագույն օրինակներից մեկը։ Դարեր շարունակ այն եղել է ուխտագնացության և կրթության կենտրոն։

Համալիրը հիմնադրվել է դեռևս 7-րդ դարում, սակայն այդ շրջանի կառույցներից ոչինչ չի պահպանվել, իսկ առաջին գրավոր հիշատակումը 9-րդ դարից է։ Ամենահին՝ Սուրբ Սիոն եկեղեցին կառուցվել է 10-րդ դարում, իսկ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին՝ 11-րդ դարում։

Եկեղեցիներից, գավիթներից և մատուռներից բացի՝ վանքի տարածքում կան 10-17-րդ դարերի բազմաթիվ խաչքարեր, որոնք վկայում են հայ վարպետների բարձր արվեստի մասին։ Համալիրը ժամանակին ունեցել է ամուր պարիսպ, որը 17-րդ դարում մեծ մասամբ քանդվել է, և պահպանվել է միայն հյուսիսային հատվածը։

Վանքն ունի ոչ միայն կրոնական, այլև մշակութային մեծ արժեք՝ իր մեջ կրելով միջնադարյան Հայաստանի ճարտարապետական ավանդույթներն ու զարգացման փուլերը։ Այն կարևոր դեր է խաղացել ինչպես հոգևոր, այնպես էլ մշակութային կյանքում։