Գառնի, Գեղարդ, Քարերի սիմֆոնիա, Սևանա լիճ, Դիլիջան

Գեղարդի վանական համալիրը Հայաստանի ամենանշանավոր միջնադարյան կոթողներից է և ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Այն տեղակայված է Ազատ գետի կիրճում։

Վանքը հիմնադրվել է քրիստոնեության վաղ շրջանում,  ներկայիս համալիրի հիմնական մասը կառուցվել է 12-13-րդ դարերում։ Գեղարդն առանձնահատուկ է իր ժայռափոր եկեղեցիներով ու սրահներով, որոնք կերտված են անմիջապես լեռան մեջ։ «Գեղարդ» անվանումը կապված է Սուրբ Գեղարդի (Քրիստոսի խոցման նիզակի) հետ, որը դարեր շարունակ պահվել է այստեղ։

Վեհաշուք ժայռերով ու լեռնային տեսարաններով շրջապատված համալիրը ներդաշնակորեն համադրում է միջնադարյան ճարտարապետությունը, կրոնական պատմությունն ու տեղանքի բնական գեղեցկությունը։

«Քարերի սիմֆոնիան» Հայաստանի ամենաինքնատիպ բնական վայրերից է, որը գտնվում է Ազատ գետի կիրճում՝ Գառնի գյուղի հարևանությամբ։

Հուշարձանը ներկայացնում է հնագույն հրաբխային ժայթքումների արդյունքում ձևավորված հսկայական բազալտե սյուներ։ Ուղղահայաց, կանոնավոր երկրաչափական տեսք ունեցող այս ժայռերը հիշեցնում են հսկայական երգեհոն, ինչի շնորհիվ էլ տեղանքն ստացել է իր «Քարերի սիմֆոնիա» անվանումը։

Կիրճի վեհաշուք բնապատկերն ու երկրաբանական այս բացառիկ կազմությունը տեղանքը դարձնում են Հայաստանի ամենատպավորիչ ու ճանաչելի տեսարժան վայրերից մեկը։

Գառնու տաճարը Հայաստանում պահպանված հելլենիստական ճարտարապետության եզակի հուշարձանն է և տարածաշրջանի միակ սյունազարդ հեթանոսական տաճարը։

Կառուցվելով մ.թ. 1-ին դարում՝ տաճարը նվիրված է եղել արևի աստված Միհրին։ Այն աչքի է ընկնում դասական համաչափություններով, նրբագեղ սյուներով և Ազատ գետի կիրճի բարձրադիր հրվանդանին գտնվող տպավորիչ տեղադրությամբ։

Տաճարը Գառնիի պատմամշակութային արգելոց-թանգարանի մաս է, որտեղ պահպանվել են նաև արքունական պալատի հիմքերը, 3-րդ դարի ամրոցային բաղնիքը՝ պահպանված խճանկարով, և հնագիտական այլ արժեքավոր կառույցներ։

Ցուցադրության ընթացքում կտեսնեք, թե ինչպես է պատրաստվում ավանդական հայկական լավաշը և ինչպես է այն թխվում հողափոր կավե թոնրում։ Սա գեղեցիկ հնարավորություն է հաղորդակից լինելու հայկական խոհանոցային մշակույթին և սերնդեսերունդ փոխանցված հմտություններին։

Ցուցադրությունից և սնվելուց հետո փոքր-ինչ կհանգստանաք՝ նախքան ճանապարհորդության շարունակությունը։

Սևանա լիճը Հայաստանի բնական ամենամեծ հարստությունն է և տարածաշրջանի ամենախոշոր բարձրադիր քաղցրահամ լճերից մեկը։ Լեռներով շրջապատված լիճն աչքի է ընկնում իր վճիտ, կապույտ ջրերով և գեղատեսիլ բնապատկերներով։

Լճի թերակղզուն վեր խոյացող Սևանավանքը հիմնադրվել է 9-րդ դարում (ժամանակին եղել է կղզի)։ Վանական համալիրի պատմական եկեղեցիներ կարելի է բարձրանալ աստիճաններով, որտեղից բացվում է Սևանա լճի և շրջակա լեռների տպավորիչ համայնապատկերը։

Սևանա լիճն ու Սևանավանքը բնության, պատմության և հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ներդաշնակ համադրություն են։

Հաղարծինը հայկական միջնադարյան ճարտարապետության նշանավոր կոթողներից է, որը գտնվում է Դիլիջանի անտառապատ լեռներում։

Համալիրը ձևավորվել է 10-13-րդ դարերում և ներառում է եկեղեցիներ, մատուռներ ու գավիթներ, ինչպես նաև միջնադարյան աշխարհիկ ճարտարապետության եզակի նմուշ հանդիսացող սեղանատունը։ Վանքն աչքի է ընկնում քարի նուրբ մշակմամբ, փորագրություններով և շրջակա բնության հետ կատարյալ ներդաշնակությամբ։

Խիտ անտառներով ու լեռնային տեսարաններով շրջապատված Հաղարծինն առանձնանում է իր խաղաղ մթնոլորտով՝ ներկայացնելով պատմության, ճարտարապետության և բնության գեղեցիկ համադրություն։

«Հին Դիլիջանը» քաղաքի պատմական թաղամասն է, որն աչքի է ընկնում 19-րդ դարի ավանդական ճարտարապետությամբ, նախշազարդ փայտե պատշգամբներով և սալարկված փոքրիկ փողոցներով։

Այս տարածքն արտացոլում է կոլորիտային քաղաքի անցյալի մթնոլորտը՝ ներկայացնելով տեղական արհեստագործությունն ու կենցաղային ավանդույթները։ Վերականգնված շինություններում այժմ գործում են արհեստանոցներ, պատկերասրահներ, հուշանվերների խանութներ և ջերմ մթնոլորտով սրճարաններ։

«Հին Դիլիջանով» զբոսանքը հիանալի առիթ է հաղորդակից լինելու մշակութային ժառանգությանն ու վայելելու լեռնային քաղաքի ինքնատիպ ռիթմը։