Հայաստանի 5 մարզեր, որոնք հատկապես գեղեցիկ են աշնանը

Հայաստանի 5 մարզ, որոնք հատկապես գեղեցիկ են աշնանը

1. Տավուշ․ անտառների ու միջնադարյան վանքերի աշունը
2. Լոռի․ ձորեր, ամրոցներ և հայկական միջնադար
3. Վայոց Ձոր․ խաղողի այգիներից մինչև Նորավանք
4. Սյունիք․ Հայաստանի հարավի գույներն ու պատմությունը
5. Արագածոտն․ աշնանային բնություն՝ Արագածի ստորոտին

Ո՞ր մարզն ընտրել աշնանային ճանապարհորդության համար

Աշունը Հայաստանում ճանապարհորդելու ամենագեղեցիկ շրջաններից մեկն է։ Ամառային շոգը աստիճանաբար նահանջում է, բնությունը փոխում է գույները, իսկ պատմական հուշարձաններն ու հին բնակավայրերը հայտնվում են բոլորովին այլ միջավայրում։ Անտառապատ լեռներից մինչև խաղողի այգիներ՝ Հայաստանի տարբեր մարզերում աշունն ունի իր գույները, տրամադրությունն ու պատմությունը։

Եթե ցանկանում եք համատեղել բնությունը, մշակույթն ու պատմությունը, ներկայացնում ենք Հայաստանի 5 մարզ, որոնք արժե բացահայտել հատկապես աշնանը։

Եթե Հայաստանում կա մի վայր, որտեղ աշնան գույները հնարավոր է տեսնել իրենց ամբողջ բազմազանությամբ, ապա Տավուշը հաստատ լավագույն տարբերակներից է։ Մարզի անտառները սեպտեմբերի վերջից աստիճանաբար ներկվում են դեղին, նարնջագույն, կարմիր ու շագանակագույն երանգներով։

Բայց Տավուշը միայն բնություն չէ։ Այստեղ են գտնվում Հայաստանի միջնադարյան ճարտարապետության կարևոր հուշարձաններից Հաղարծինն ու Գոշավանքը։ Հաղարծինի վանական համալիրը, որը հիմնականում ձևավորվել է X–XIII դարերում, հատկապես տպավորիչ է շրջակա անտառների աշնանային գույների մեջ։ Իսկ Գոշավանքը կապված է միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր մտածող, առակագիր և իրավագետ Մխիթար Գոշի անվան հետ։

Աշնանը արժե այցելել նաև Դիլիջան, քայլել քաղաքի հին հատվածով և բացահայտել շրջակա անտառային արահետները։

Ինչ տեսնել․ Դիլիջան, Հաղարծին, Գոշավանք, Պարզ լիճ, Իջևանի շրջակայք։

Լոռու աշունը Հայաստանի ամենատպավորիչ տեսարաններից է։ Դեբեդի կիրճը, անտառապատ լանջերն ու փոքր բնակավայրերը տարվա այս շրջանում ամբողջությամբ փոխում են իրենց տեսքը։

Մարզի գլխավոր առանձնահատկություններից մեկը բնության և պատմական ժառանգության համադրությունն է։ Այստեղ են գտնվում Հաղպատի և Սանահինի վանական համալիրները, որոնք միջնադարում եղել են ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական ու մշակութային կարևոր կենտրոններ։ Երկուսն էլ ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Լոռու պատմությունը բացահայտելու համար հետաքրքիր կանգառ է նաև Ախթալայի վանական համալիրը՝ հայտնի իր պահպանված որմնանկարներով, ինչպես նաև Լոռի Բերդը, որտեղ կարելի է պատկերացում կազմել տարածաշրջանի միջնադարյան անցյալի մասին։

Աշնանային բնությունը պարզապես լրացնում է այս պատմական միջավայրը՝ ճանապարհորդությունը դարձնելով հատկապես գունեղ։

Ինչ տեսնել․ Հաղպատ, Սանահին, Ախթալա, Լոռի Բերդ, Դեբեդի կիրճ։

Վայոց Ձորում աշունը առաջին հերթին խաղողի բերքահավաքի, գինու և տաք գույներով լեռնային բնապատկերների ժամանակն է։ Սա Հայաստանի գինեգործական ամենահայտնի շրջաններից է, որտեղ գինու մշակույթը հազարամյակների պատմություն ունի։

Արենիի տարածքում հայտնաբերված հնագիտական գտածոները վկայում են տարածաշրջանում գինեգործության շատ հին ավանդույթների մասին։ Արենի-1 քարանձավում հայտնաբերվել է շուրջ 6100 տարվա վաղեմություն ունեցող գինու արտադրության համալիր, ինչը Վայոց Ձորը դարձնում է հատկապես հետաքրքիր նաև պատմությամբ հետաքրքրվող ճանապարհորդների համար։

Մարզի խորհրդանիշներից է Նորավանքը՝ XIII–XIV դարերի վանական համալիրը, որը շրջապատված է կարմրավուն ժայռերով։ Աշնան մեղմ լույսի ներքո այստեղի բնապատկերն ավելի արտահայտիչ է դառնում։

Ինչ տեսնել․ Արենի, Արենի-1 քարանձավ, Նորավանք, Եղեգնաձոր և շրջակա գինեգործական համայնքներ։

Սյունիքը գեղեցիկ է տարվա բոլոր եղանակներին, բայց աշնանը նրա լեռնային բնությունը ստանում է առանձնահատուկ երանգներ։ Ոլորապտույտ ճանապարհները, խոր կիրճերը և անտառապատ հատվածները ճանապարհն ինքնին դարձնում են փորձառության մի մասը։

Մարզի մշակութային գլխավոր խորհրդանիշներից է Տաթևի վանական համալիրը։ IX դարում հիմնադրված Տաթևը միջնադարում դարձել է Հայաստանի կարևորագույն հոգևոր և կրթական կենտրոններից մեկը, իսկ XIV–XV դարերում այստեղ գործել է Տաթևի համալսարանը։

Սյունիքում կարելի է բացահայտել նաև Խնձորեսկը՝ քարանձավային հին բնակավայրով, Գորիսի յուրահատուկ ճարտարապետությունն ու Զանգեզուրի լեռնային բնապատկերները։

Աշունը հատկապես հարմար է մարզը հանգիստ տեմպով ուսումնասիրելու համար, երբ ամառվա շոգն արդեն անցել է, իսկ ձմեռային եղանակները դեռ չեն սկսվել։

Ինչ տեսնել․ Տաթև, Գորիս, Խնձորեսկ, Շաքիի ջրվեժ, Սիսիան։

Արագածոտնի բնապատկերն էապես տարբերվում է Տավուշի կամ Լոռու անտառային աշնանից։ Այստեղ ավելի շատ են բաց տարածությունները, լեռները և դեղնաոսկեգույն դաշտերը, որոնց ֆոնին հատկապես տպավորիչ են երևում պատմական կառույցները։

Մարզի ամենահայտնի պատմական վայրերից է Ամբերդը՝ միջնադարյան ամրոցային համալիր Արագած լեռան լանջին։ Մոտակայքում է նաև XI դարի Վահրամաշեն եկեղեցին։ Աշնանը լեռնային եղանակն այստեղ արագ է փոխվում, բայց պարզ օրերին տարածքից բացվող տեսարանները տպավորիչ են։

Արագածոտնում արժե այցելել նաև Սաղմոսավանք։ Քասաղի կիրճի եզրին կառուցված վանական համալիրն աշնանը հատկապես գեղեցիկ է՝ շրջակա դաշտերի և կիրճի գույների շնորհիվ։

Ինչ տեսնել․ Ամբերդ, Վահրամաշեն, Սաղմոսավանք, Օհանավանք, Արագած լեռան ստորոտ։

Ընտրությունը կախված է նրանից, թե ինչպիսի աշուն եք ցանկանում տեսնել։ Տավուշն ու Լոռին լավագույն տարբերակներից են գունավոր անտառների համար, Վայոց Ձորը՝ գինու մշակույթն ու պատմությունը բացահայտելու, Սյունիքը՝ երկար ճանապարհորդության և տպավորիչ պատմամշակութային վայրերի, իսկ Արագածոտնը՝ լեռնային բաց տարածքների և միջնադարյան հուշարձանների համար։

Հայաստանի աշունը միայն գեղեցիկ բնապատկերներ չէ։ Յուրաքանչյուր ճանապարհի հետևում կա պատմություն՝ միջնադարյան վանքերից ու ամրոցներից մինչև հազարամյակների գինեգործական ավանդույթներ։

Եվ հենց դա է աշնանը Հայաստանում ճանապարհորդելու գլխավոր առավելություններից մեկը․ մեկ ուղևորության ընթացքում հնարավոր է տեսնել ոչ միայն, թե ինչպես է փոխվում բնությունը, այլև բացահայտել այն պատմությունն ու մշակույթը, որոնք ձևավորվել են այս բնապատկերների մեջ դարերի ընթացքում։