Klasztor Dadivank

Na zalesionym wzgórzu rozciągającym się między pasmami górskimi Mrav i Karabach, na lewym brzegu rzeki Trtu w Arcachu, wznosi się Dadivank — jedna z najstarszych i najbardziej majestatycznych świątyń ormiańskiej architektury chrześcijańskiej. Miejsce to, znane niegdyś jako osada Khut, przez wieki zachowało swoje sakralne znaczenie. Według wczesnej tradycji to tutaj w I wieku przybył Dadi, uczeń świętego Tadeusza Apostoła, szerząc chrześcijaństwo w Arcachu. Po jego męczeńskiej śmierci nad jego grobem zbudowano kościół, który później rozrósł się w cały kompleks klasztorny. Klasztor nazwano Dadivank na cześć Dadiego, a znany był również jako Khutavank, od wcześniejszej osady Khut. Do V wieku Dadivank stał się siedzibą biskupią, a z czasem rozwinął się w ważny ośrodek duchowy, oświatowy i kulturalny. Jednak w ciągu swojej długiej historii Dadivank przetrwał wiele najazdów — arabskich, perskich, seldżuckich i tureckich — które doprowadziły go na skraj zagłady. Mimo to klasztor był wielokrotnie odbudowywany, niekiedy pełniąc nawet funkcję twierdzy. Na początku XIX wieku biskup Sargis Jalaliants opisał klasztor jako na wpół zrujnowany i opuszczony, w wyniku wyludnienia okolicznych wsi. Zachowany do dziś kompleks składa się głównie z budowli z XII–XIII wieku. Główną katedrę, zwaną Katoghike, zbudowała w 1212 roku Arzukhatun, żona księcia Vakhtanga z Haterku. W niszy dzwonnicy katedry opat Athanas umieścił dwa wyjątkowe chaczkary (kamienie krzyżowe) — jedne z najlepszych przykładów ormiańskiego kamieniarstwa. Do Katoghike przylega drugi kościół z narteksem. Po północnej stronie kompleksu znajduje się kolejny kościół z XIII wieku, a na południu mały kościół Hasana Wielkiego. Kompleks klasztorny obejmuje także różne budynki pomocnicze: refektarz, dzwonnicę, dom gościnny, cele mnisze, tłocznię oliwy, bibliotekę i inne pomieszczenia użytkowe. Teren usiany jest licznymi chaczkarami, z których większość nosi ozdobne rzeźbienia i inskrypcje. Po zachodniej stronie kompleksu znajduje się narteks, który według inskrypcji zbudowano w 1241 roku dzięki staraniom księcia Smbata. W tej części znajduje się także dwukondygnacyjna dzwonnica, wzniesiona z inicjatywy biskupa Sargisa z rodu Dopian. Żamatun (sala modlitewna i zebrań), przypisywany biskupowi Grigorowi, mieści wiele sal i służył duchowym oraz organizacyjnym potrzebom braci zakonnej. W skrzydle południowym zachowały się ruiny pałacu Hasana Jalala. Znaczną wartość mają również liczne kaplice rozsiane po terenie klasztoru, mieszczące wyjątkowe przykłady sztuki chaczkarowej i zapisów epigraficznych. Wiele z tych chaczkarów cechują wzory w kształcie krzyża, typowe dla wczesnego okresu chrześcijańskiego.