Կարմրավոր Սբ. Աստվածածին եկեղեցի

Կարմրավոր Սբ. Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է Աշտարակ քաղաքի հյուսիսարեւելյան հատվածում՝ հին Բերդաթաղ կոչվող տարածքի մոտ, բարձրադիր սարալանջի վրա։ Այս փոքրածավալ, սլացիկ եւ համաչափ շինությունն աչքի է ընկնում ներդաշնակ ճարտարապետությամբ։

Եկեղեցին գմբեթավոր, քառաթեւ հատակագծով կառույց է՝ միակ խորանով արեւելյան թեւում, կառուցված է դարչնագույն-կարմրավուն տուֆից, իսկ պատերին որմնանկարներ են, այդ թվում՝ «Քրիստոսը փառքի մեջ» կոմպոզիցիան։ Փոքր չափերն ու պարզ հարդարանքը հիմք են տալիս ենթադրելու, որ այն ի սկզբանե եղել է իշխանական տոհմի դամբարան։ Բակում պահպանվել է միջնադարյան գերեզմանոց՝ 13-17-րդ դարերի խաչքարերով եւ տապանաքարերով, իսկ ամենահին խաչքարը թվագրվում է 1184 թվականով, որից մնացել են միայն պատվանդանն ու հինգ տողանոց արձանագրությունը։

Ըստ ավանդության՝ Աշտարակում ապրել են երեք քույր, որոնք սիրահարված էին Սարգիս անունով երիտասարդին․ ավագ երկու քույրերը, կրտսերի երջանկության ճանապարհը հարթելու համար, հագնում են ծիրանագույն եւ կարմիր զգեստներ ու նետվում անդունդը, իսկ կրտսերը, իմանալով կատարվածը, սպիտակ զգեստով նետվում է ձորը։ Սարգիսը, անկարող լինելով հաղթահարել վիշտը, դառնում է ճգնավոր։ Ժամանակի ընթացքում ձորի եզրին կառուցվել են երեք եկեղեցիներ՝ Կարմրավորը, Ծիրանավորը եւ Սպիտակավորը՝ խորհրդանշելով քույրերի զգեստների գույներն ու նրանց զոհաբերությունը։