Հովհաննավանք Վանական Համալիր

Հովհաննավանքը գտնվում է Օհանավան գյուղում՝ Քասաղ գետի կիրճի արեւմտյան եզրին։ Գյուղի անվամբ համալիրը հաճախ անվանում են նաեւ Օհանավան կամ Օհանավանք։

Ավանդության համաձայն՝ համալիրի հնագույն Սբ. Կարապետ միանավ բազիլիկ եկեղեցին կառուցել է Գրիգոր Լուսավորիչը 4-րդ դարի սկզբին։ 5-րդ դարից սկսած Հովհաննավանքը Հայաստանի նշանավոր վանական համալիրներից էր, իսկ Սբ. Կարապետ գլխավոր եկեղեցին կառուցվել է 1216-1221 թվականներին։

Եկեղեցին 1216-1221 թվականներին կառուցել է իշխան Վաչե Վաչուտյանը իր կնոջ՝ Մամախաթունի հովանավորությամբ, իսկ շինարարությունն ավարտել է նրա որդին՝ Քուրդ Վաչուտյանը։ Ուշագրավ է շքամուտքի բարավորի պատկերաքանդակը՝ բուսական զարդաքանդակներով եւ ամբողջապես ծածկված «Իմաստուն եւ հիմար կույսերի» առակի բովանդակությամբ։

4-րդ դարի բազիլիկից եւ Սբ. Կարապետ գլխավոր եկեղեցուց բացի՝ համալիրն ընդգրկում է 13-րդ դարի գավիթը, տապանատունը, հուշասյուն կոթողը, թեւավոր եւ որմնափակ խաչքարեր, դպրոցի ու միաբանության շենքեր եւ պարսպապատը։ Բուրգերով ուժեղացված պարիսպը 12-րդ դարի վերջին կառուցել էր Նանա թագուհին։

Հովհաննավանքը հայոց հնագույն գրչության կարեւոր կենտրոններից է, եւ հնարավոր է, որ Ղազար Փարպեցին, ով եղել է վանքի առաջնորդը, այստեղ է գրել իր «Հայոց պատմությունը»։ 14-րդ դարի վերջերից վանքի դպրոցում ուսումնասիրվել են նաեւ տոմարական արվեստ, փիլիսոփայություն եւ երաժշտություն, իսկ այստեղից մեզ հասած շուրջ 20 ձեռագրեր պահվում են Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։