Սիսավանք

Սիսավանքը Սյունյաց վանքի Սբ. Գրիգոր եկեղեցին է, որը հետագայում կոչվել է Սբ. Հովհաննես։ Այն հիմնադրվել է Սյունյաց Վարազդուխտ իշխանուհու կողմից, իսկ եկեղեցու առջեւ Սյունյաց իշխանները կառուցել են արքունական շենք եւ այստեղ հաստատել իրենց նստավայրը։

Եկեղեցին վերակառուցվել է 7-րդ դարի վերջին քառորդում Կոհազատ իշխանի եւ Հովսեփ Ա եպիսկոպոսի կողմից՝ Սիոն վանական Թեոդորոսի օգնությամբ։ Պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը Սյունյաց վանքը համարել է Սյունիքի երեք կարեւորագույն վանքերից մեկը։

Սրբատաշ կապտավուն բազալտից կառուցված եկեղեցին պատկանում է «Հռիփսիմեատիպ» կառույցների շարքին՝ միջանկյալ երեք քառորդ խորշերով քառախորան հորինվածքով եւ չորս անկյուններում ավանդատներով, իսկ գմբեթը բարձրանում է տասներկունիստ թմբուկի վրա։ Նրա յուրահատկություններից են խիստ քառակուսի գմբեթատակ տարածքը եւ հավասար չափերի աբսիդները։

Հատկապես կարեւոր է թմբուկի զարդաքանդակված քիվը, որի չորս նիստերին պատկերված են ավետարանիչների դիմաքանդակները՝ մակագրություններով։ Արեւմտյան ճակատին պահպանվել է Հովհաննես Եկեղեցապանի զգալիորեն վնասված հարթաքանդակը, իսկ տաճարի ներսում կան շինարար վարպետների նշանագրեր՝ հիմնականում անվան սկզբնատառեր։

Թշնամական արշավանքների հետեւանքով շրջակա բնակավայրերն ամայացել էին, եւ նոր վերաբնակիչները չգիտեին եկեղեցու պատմական անունը, ուստի այն սկսեցին անվանել Սբ. Հովհաննես՝ արեւմտյան պատին պահպանված «ՅՈՀԱՆԷՍ ԵԿԵՂՑԵՊԱՆ» արձանագրության հիման վրա։ Վերջին վերանորոգումն իրականացվել է 1959-1961 թվականներին։