Սիսավանք

Սյունյաց վանքի Սբ. Գրիգոր եկեղեցին, որը հետագայում կոչվել է Սբ. Հովհաննես, հիմնադրվել է Սյունյաց Վարազդուխտ իշխանուհու կողմից։ Եկեղեցու առջեւ Սյունյաց իշխանները կառուցել են արքունական շենք եւ իրենց նստավայրն այստեղ հաստատել։ Եկեղեցին վերակառուցվել է 7-րդ դարի վերջին քառորդում Կոհազատ իշխանի եւ եպիսկոպոս Հովսեփ Ա-ի կողմից՝ Սիոն վանական Թեոդորոսի օգնությամբ. Պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը Սյունյաց վանքը համարել է Սյունիքի երեք կարեւորագույն վանքերից մեկը։ Սբ. Գրիգոր եկեղեցին կառուցված է սրբատաշ կապտավուն բազալտից եւ պատկանում է «Հռիփսիմեատիպ» կառույցների շարքին՝ միջանկյալ երեք քառորդ խորշերով քառախորան հորինվածքով եւ չորս անկյուններում ավանդատներով։ Գմբեթը բարձրացված է տասներկունիստանի թմբուկի վրա, զարդարված կամարաշարերով եւ հյուսածո քիվերով, որոնց ստորին հատվածները հենվում են խոյակների վրա՝ ծածկված ոլորազարդ քանդակներով։ Տաճարի ներսում հանդիպում են շինարար վարպետների տարբեր նշանագրեր՝ հիմնականում անվան սկզբնատառերով։ Եկեղեցին կառուցված է եռաստիճան որմնախարսխի վրա։ Եկեղեցու արեւմտյան ճակատին պահպանվել է Հովհաննես Եկեղեցապանի հարթաքանդակը, չնայած որ այն զգալիորեն վնասված է։ Դեկորատիվ հարդարանքները՝ թե’ ներսում, թե’ դրսում, համապատասխանում են 7-րդ դարի 2-րդ կեսին բնորոշ ոճին։ Հատկապես կարեւոր է թմբուկի զարդաքանդակված քիվը, որի չորս նիստերին պատկերված են ավետարանիչների դիմաքանդակները՝ մակագրություններով։