Արկազի Վանք

Քրիստոսի գողացված խաչափայտը Պարսկաստանից վերադարձնելու գործում ցուցաբերած մեծ օգնության համար հայ իշխանուհի Բյուրեղիկը ստացել է խաչափայտից մի կտոր, որը, ըստ ավանդության, ամփոփել է այստեղ։ Այդ պատճառով վանքը կոչվել է Սուրբ Խաչ, և մինչ օրս այն ունի հազարավոր ուխտագնացներ։

Արկազի վանքի մասին պատմական տեղեկությունները մեզ են հասել սկսած 8-րդ դարից։ Եկեղեցին հիմնանորոգվել է 1870-71 թվականներին։

Եկեղեցին բազիլիկ է և կառուցված է ավազաքարից։ Վերջին շրջանում կառուցվել են նաև սեղանատուն և սենյակներ ուխտավորների համար։

Խաչի մասունքն ու հավաքված միջոցները դրել են ջորու վրա և բաց թողել․ եկեղեցին պետք է կառուցվեր այնտեղ, որտեղ ջորին կանգ առներ ու քներ։ Այն վայրում, որտեղ ջորին պառկեց, բայց չքնեց, խաչքար կանգնեցրին, իսկ երբ վերջապես քնեց, փորեցին այդ տեղը և գտան մի խաչքար, ինչը ոգևորեց շինարարներին։

1921 թվականի փետրվարին Արկազի վանքը դարձավ շտաբ, որտեղից ղեկավարվում էր Վայոց ձորի պայքարն ընդդեմ օկուպանտ բոլշևիկների։