Klasztor Wahanawank

Wahanawank, jeden z wybitnych kompleksów klasztornych późnośredniowiecznej architektury Siuniku, znajduje się około 5 kilometrów na południowy zachód od miasta Kapan, na wyniesionym prawym brzegu rzeki Woghji, na zboczach góry Tigranasar. Klasztor został założony w X wieku przez księcia Wahana, syna księcia Dzagika z prowincji Siunik. Od niego kompleks wziął swoją nazwę — Wahanawank, czyli „Klasztor Wahana”. Kompleks klasztorny obejmuje kilka budowli: kościół św. Grzegorza Oświeciciela (ukończony w 911 roku), gawit, salę kolumnową (połowa XI wieku) oraz dwupiętrowy kościół Najświętszej Bogurodzicy (zbudowany w 1086 roku). Główne budowle — kościół, gawit i sala kolumnowa — zostały odbudowane w 1046 roku przez księcia Grigora, który później został uznany za króla Grigora I Siuniku. Kościół św. Grzegorza Oświeciciela jest centralnym budynkiem kompleksu. Został zbudowany z precyzyjnie obrobionego bazaltu i reprezentuje typ architektoniczny sali kopułowej, z parą wewnętrznych filarów. Na południe od głównego kompleksu, na pobliskim wzgórzu, stoi dwupiętrowy kościół Najświętszej Bogurodzicy, zbudowany w 1086 roku zgodnie z inskrypcją, przez królową Shahandukht z Siuniku i jej siostrę Katę. Budowla ta należy do kategorii dwupiętrowych kościołów-grobowców: na pierwszym piętrze znajduje się sklepiona komora grobowa, a nad nią zbudowano mały jednonawowy kościół. Główne części budowli są wykonane z precyzyjnie obrobionego bazaltu, natomiast zachodni gawit zbudowano z surowych kamieni. Na tym obszarze zachowały się również ślady rozległego cmentarza, źródło oraz budynki mieszkalne. Wykopaliska archeologiczne prowadzone są od 1966 roku pod kierownictwem G. Grigoryana. W okresie radzieckim, a później w latach 2006–2009, na tym terenie prowadzono prace restauracyjne. W rezultacie kościół św. Grzegorza Oświeciciela i przylegający do niego gawit zostały całkowicie odrestaurowane. Sala kolumnowa została częściowo odbudowana, a kościół Najświętszej Bogurodzicy odrestaurowano w okresie radzieckim.