Կոթավանք

Կոթավանքը կիսավեր վանական համալիր է Գեղարքունիքի մարզի Ներքին Գետաշեն գյուղի արևմտյան քարափին՝ Մարտունի քաղաքից 5 կմ հեռավորության վրա։ Նախկինում գյուղը կոչվել է Կոթ։

Կոթավանքը 851–901 թվականներին որպես տոհմական դամբարան կառուցել է Սյունի նախարարական տոհմի Հայկազուն ճյուղի իշխան Գրիգոր Սուփան 2-րդը։ Ըստ արձանագրության՝ եկեղեցուց առաջ այստեղ պարսպափակ բակ է եղել, ինչը վկայում է ավելի վաղ հուշարձանի գոյության մասին։

Գմբեթավոր եկեղեցին արտաքուստ ուղղանկյուն է, ներքուստ՝ եռակոնք, արևմուտքից ուղղանկյուն խաչաթևով, իսկ չորս անկյուններում ունի խորանավոր երկհարկ ավանդատներ, որոնց վերին հարկերը եղել են գաղտնարաններ։ Եկեղեցու հատակագիծը Սյունիքի ճարտարապետական դպրոցի նվաճումներից է։

Հարավարևելյան ավանդատան մուտքում բարավորի փոխարեն դրված է 9-րդ դարի առաջին կեսի խաչքար՝ նվիրված սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի հիշատակին։ Խաչի հորիզոնական թևերի երկու կողմերում գրված է՝ «Սբ. Վարդան նահատակ Քի»։

Մասամբ։ 1980-ական թվականների վերջին Հուշարձանների պահպանության և օգտագործման գլխավոր վարչությունը սկսել է նորոգման աշխատանքներ, սակայն նորոգվել են միայն պատերն ու գմբեթի մի մասը, իսկ 1990 թվականից աշխատանքները դադարեցվել են։