Դեղձնուտի վանք

Դեղձնուտի վանքը գտնվում է Տավուշի մարզի Աճարկուտ գյուղից 9 կմ հարավ-արևմուտք։ Վանքի շրջակայքում պահպանվել են նաև մատուռը, գերեզմանատունը և համանուն գյուղատեղիի մնացորդներ։

Վանքը 13-րդ դարում հիմնադրել է Առաքել վարդապետը, ում գերեզմանը գտնվում է եկեղեցու նախագավթում։ Խաչքարի արձանագրության շնորհիվ հայտնի է, որ վանքը կառուցվել է 1250–1270-ական թվականներին։

Համալիրը բաղկացած է գլխավոր եկեղեցուց, գավթից և փոքր եկեղեցուց։ Գլխավոր եկեղեցու դռան բարավորին փորագրված է բուսական ու երկրաչափական նուրբ քանդակներով զարդարված խաչ։

Գլխավոր եկեղեցու մուտքի հյուսիսային կողմի հոյակերտ խաչքարը, որի հեղինակներն են Պողոս և Քաղաք վարպետները, ընկել է պատվանդանից, կոտրվել ու բաժանվել մի քանի բեկորի։ 1948 թվականին հնագետները միացրել են բեկորները և վերծանել արձանագրության մեծ մասը։

Դեղձնուտը պատմական Հայաստանի նշանավոր հոգևոր և մշակութային կենտրոններից էր՝ իր ճարտարապետական ձևերի կատարելությամբ և զարդաքանդակների ճարտարությամբ։ Հին ձեռագրերը վկայում են, որ Առաքել վարդապետի շնորհիվ վանքը եղել է նաև գրչության կենտրոն։