Մաստարայի Սբ. Հովհաննես եկեղեցի

Եկեղեցու երեք պահպանված արձանագրություններից մեկը վկայում է, որ այն 7-րդ դարում կառուցել է Գրիգորաս վանականը։ Սակայն որոշ մասնագետներ կարծում են, որ արձանագրությունը վերաբերում է 7-րդ դարի վերականգնմանը, և ճարտարապետական հատկանիշներով եկեղեցին վերագրում են 5-րդ դարին։

Սբ. Հովհաննեսը կենտրոնագմբեթ, քառախորան կառույց է՝ քառանկյունի աղոթասրահով։ Այն ի սկզբանե կառուցվել է շագանակամանուշակագույն մեծ քարերով, 7-րդ դարում նորոգվել է նարնջադեղնավուն քարերով, իսկ 10–13-րդ դարերում կրկին վերանորոգվել է։

Ուշադրություն դարձրեք բարավորների հավասարաթև խաչերին, քերովբեների գծաքանդակներին, զույգ թռչուններով խաչաքանդակին և կամարակապ պսակի աղավնիների բարձրաքանդակներին, որոնք բնորոշ են 5-րդ դարի հայ ճարտարապետությանը։ Ներսում լայնաթռիչք գմբեթն ու այն կրող հզոր տրոմպները տարածքին վեհաշուք տեսք են հաղորդում։

Եկեղեցին անունը ստացել է գյուղից։ Ավանդության համաձայն՝ Սբ. Հովհաննես Մկրտչի աջի մասունքը բերել և թաղել են այստեղ, իսկ հետագայում վրան կառուցված եկեղեցին անվանել են Մաստարա, որը նշանակում է «մասը տարա»։

Մաստարայի եկեղեցու հատակագծով են կառուցվել Արթիկի Մեծ եկեղեցին, Ոսկեպարի Սբ. Աստվածածինը, Հառիճավանքի Սբ. Գրիգորը և Կարսի Սբ. Առաքելոց եկեղեցին։