Արուճի Տաճար

Արուճի տաճարը (Սբ. Գրիգոր եկեղեցի) վաղ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության ամենանշանավոր հուշարձաններից մեկն է, գտնվում է համանուն գյուղի արեւելյան մասում: Մատենագրական տեղեկությունների եւ եկեղեցու արեւելյան ճակատին պահպանված շինարարական արձանագրության շնորհիվ հստակ է կառուցողի անունն ու կառուցման տարեթիվը, ըստ որի Արուճի տաճարը կառուցել է իշխան Գրիգոր Մամիկոնյանը՝ կնոջ Հեղինեի հետ, 7-րդ դարի 60-ական թվականներին: Սբ. Գրիգոր եկեղեցին գմբեթավոր դահլիճ տիպի կառույց է, որը կանգնած է եռաստիճան գետնախարսխի վրա: Գմբեթը բացակայում է, տաճարը գտնվում է թեեւ կանգուն, բայց կիսավեր վիճակում։ Իր չափերով այս եկեղեցին վաղ միջնադարյան գմբեթավոր դահլիճների մեջ ամենամեծն է, ունի մուտքեր հյուսիսային, հարավային եւ արեւմտյան կողմերից: Եկեղեցին կառուցված է սեւ, սրբատաշ տուֆով: Արուճի տաճարի դերը հայկական ճարտարապետության մեջ կարեւորվում է իր որմնանկարներով, որոնք հայկական վաղ միջնադարյան գեղանկարչության լավագույն օրինակներից են: Ցավոք, այդ որմնանկարներից պահպանվել են շատ քիչ հատվածներ։