Monastyr Tatew

Klasztor Tatew znajduje się we wsi Tatew, w prowincji Sjunik. W średniowieczu stał się ważnym ośrodkiem życia duchowego, kulturalnego i politycznego. Książęta Sjunik, ściśle związani z królewską rodziną Arsacydów, w znacznym stopniu wspierali życie monastyczne, przekazując majątki, ziemie i wsie oraz budując kościoły. Pierwsze budowle kompleksu klasztornego powstały w IV wieku, krótko po chrystianizacji Armenii. Od IX wieku Tatew rozwinął się w pełnoprawny kompleks monastyczny. Został oficjalnie założony w 844 roku przez biskupa Dawida we wsi Tatew. Kościół św. Grzegorza Oświeciciela zbudowano w 848 roku, a następnie Kościół Świętych Piotra i Pawła (895–906), który wyróżnia się rozmiarem, projektem architektonicznym i bogatym wystrojem wnętrza. Relikwie świętych Piotra i Pawła umieszczono w fundamentach kościoła podczas jego budowy. Przed południowym wejściem do kościoła stoi wyjątkowy zabytek architektury znany jako Gawazan (filar), który miał zdolność kołysania się dzięki ruchomej podstawie. Klasztor był otoczony murami obronnymi i obejmował narteks, skarbiec, skryptorium, kryjówki, refektarz, warsztaty, cele mnisze oraz krypty grobowe. W IX–XI wieku klasztor zamieszkiwało około 500 mnichów i działało przy nim seminarium duchowne, które później przekształciło się w uniwersytet. W 1170 roku najazdy seldżucko-tureckie doprowadziły do upadku Królestwa Sjunik, a klasztor Tatew został zdewastowany. Jego biblioteka spłonęła, a około 10 000 rękopisów zostało utraconych. Duchowieństwo przeniosło się do Norawanku w Wajoc Dzor. Później, w XIII wieku, za panowania książąt Orbelians, klasztor został odbudowany. Od lat 80. XIII wieku klasztor Tatew stał się ośrodkiem oporu wobec obcych wpływów religijnych, zachowując tożsamość Kościoła ormiańskiego wobec zewnętrznych nurtów religijnych. Uniwersytet Tatewu, oficjalnie założony w XIV wieku, stał się ogólnoormiańskim centrum intelektualnym i edukacyjnym. Pracowali tam wybitni teologowie, filozofowie, astronomowie, miniaturzyści i muzycy. Jego biblioteka działała aż do początku XX wieku. Na dziedzińcu klasztornym zbudowano także dwupiętrową arkadową dzwonnicę (XIV wiek) oraz szkołę malarstwa miniaturowego. Podczas najazdów Timura (Tamerlana) pod koniec XIV wieku klasztor został ponownie zniszczony, a biskup Szhmawon został zmuszony do przeniesienia się do Sanahinu. Jednak w XVII–XVIII wieku klasztor przeżył odrodzenie dzięki aktywnemu zaangażowaniu Kościoła i elity szlacheckiej. Od końca XIX wieku Tatew stał się również ważnym miejscem w ormiańskim ruchu wyzwolenia narodowego. Podczas walk samoobronnych Zangezuru (1919–1921) klasztor Tatew służył jako jedna z głównych twierdz Garegina Nżdeha. Odbyły się tu dwa kongresy ogólnozangezurskie, które ogłosiły niepodległość Górskiej Armenii, a następnie Republiki Armenii, w opozycji do władzy sowieckiej. Trzęsienie ziemi w 1931 roku spowodowało poważne uszkodzenia klasztoru. W okresie sowieckim był on w większości opuszczony i zaniedbywany przez państwo. Dopiero w latach 70. rozpoczęto restaurację, podczas której odbudowano kościoły, główną kopułę oraz dolny poziom dzwonnicy.