Twierdza Lori

Twierdza-miasto Lori, która w średniowieczu pełniła funkcję potężnego ośrodka obronnego, administracyjnego i cywilizacyjnego, położona jest na skrzyżowaniu wąwozów Dzoraget i Urut. Od 1966 roku w Lori prowadzone są wykopaliska archeologiczne przez zespół ekspedycyjny Państwowego Uniwersytetu w Erywaniu, dzięki którym odkryto ważne struktury archeologiczne, świadczące o wysokim poziomie życia i zaawansowaniu technicznym miasta. Odkryto dwie łaźnie, pochodzące z XI–XIII wieku, obie wyposażone w zaawansowaną infrastrukturę. Sale kąpielowe i przebieralnie zbudowano z podwójnymi podłogami — wyposażonymi pod spodem w kanały dymowe — aby zapewnić ogrzewanie podłogowe i ścienne. Wnętrza pokryto wielobarwnymi glazurowanymi płytkami ceglanymi. Oprócz łaźni odkopano również dwukondygnacyjną budowlę pałacową, z której zachowała się jedynie pierwsza kondygnacja, wraz z dwoma luksusowymi basenami z fontannami. Głównym materiałem budowlanym stosowanym w Lori był miejscowy bazalt. Wodę pitną doprowadzano do miasta ze źródeł oddalonych o 5 km glinianymi rurami, natomiast woda do nawadniania płynęła otwartymi kanałami. Wykopaliska ujawniły także kaplicę-mauzoleum przypisywaną żonie Davida Anhoghina, z kopułą wznoszącą się niegdyś z punktu, w którym przecinały się łuki nad czterema parami kolumn przyściennych. Gliniane naczynia osadzone w zaprawie pomagały zmniejszyć ciężar kopuły, co świadczy o głębokiej wiedzy architektonicznej. Wśród różnorodnych znalezisk odkrytych podczas wykopalisk są narzędzia, broń, biżuteria, naczynia ceramiczne, rury, szklane dzbany, a także przedmioty z porcelany, fajansu, kości i kamienia oraz monety. Znaleziska te wskazują, że w Lori kwitły liczne gałęzie rzemiosła. Jednocześnie odkryto przedmioty importowane z Gruzji, Persji, Azji Środkowej i Mezopotamii, świadczące o ożywionych powiązaniach handlowych i kulturowych Lori.