Զվարթնոցի Տաճար

Զվարթնոցի տաճարը հայկական ճարտարապետության եւ հայ ժողովրդի այն եզակի կառույցներից է՝ իր մեջ ամփոփելով հայկական ճարտարապետության առանձնահատկություններն ու գիտելիքները: Տաճարը գտնվում է Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի եզրին։  Տաճարի Զվարթնոց անվանմանը կարելի է հանդիպել միայն պատմիչ Սեբեոսի հիշատակման մեջ, մյուս բոլոր պատմիչները տաճարը հիշատակում են Սբ. Գրիգոր անվամբ։ Զվարթնոցի տաճարը 7-րդ դարի կառույց է՝ իր մեջ ամփոփելով դեռեւս 4-րդ դարին բնորոշ որոշ ճարտարապետական լուծումներ: Այն իր ճարտարապետական ոճով եւ հորինվածքներով մեծագույն ազդեցություն է ունեցել նաեւ հետագա դարերի ընթացքում: Տաճարի օծման արարողությանը ներկա է եղել բյուզանդական Կոստանդին 2-րդ կայսրը, ինչը խոսում էր նաեւ ժամանակի քաղաքական դրության մասին:     Զվարթնոցի տաճարը բացահայտել է նշանավոր ճարտարապետ Թորոս Թորամանյանը։ Ըստ նրա, Զվարթնոցի տաճարն ունեցել է 45 մ բարձրություն՝ լինելով եռահարկ, կենտրոնակազմ եւ կենտրոնագմբեթ շինություն: