Շատինվանք

"Շատիվանքի մասին հիմնական տեղեկությունները մեզ հասել են կրկին պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի շնորհիվ: Վանական համալիրը կառուցվել է 10-րդ դարում, սակայն բազմաթիվ անգամներ վերակառուցվել է եւ կորցրել նախնական տեսքը։ Համալիրը շրջապատված է եղել պարիսպներով, որոնք այժմ խարխլված են։ Պարսպից ներս գտնվում է եկեղեցու շենքը, որի ավանդատան պատի մեջ գաղտնուղի է բացվում, իսկ խորանի պատին պահպանվել են որմնանկարների դրվագներ։ Եկեղեցու տարածքում մնացել են բազմաթիվ կառույցների մնացորդներ, 10-14-րդ դարերի խաչքարեր, վիմագիր արձանագրություններ եւ դրանց բեկորներ։ Շատիվանք վանական համալիրը միջնադարում կարեւոր դեր է ունեցել ոչ միայն հոգեւոր, այլեւ կրթական, գիտական եւ արհեստագործական ոլորտներում։ Նրա տնտեսական հզորության վկայությունն են արտադրական (ձիթհան, ջրաղաց) ու մեծաքանակ օժանդակ շինությունները, ջրանցքը եւ կամուրջը։ "