Շատինվանք

Վանական համալիրը կառուցվել է 10-րդ դարում, սակայն բազմաթիվ անգամներ վերակառուցվել է և կորցրել նախնական տեսքը։ Նրա մասին հիմնական տեղեկությունները մեզ են հասել պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի շնորհիվ։

Այժմ խարխլված պարիսպների ներսում կանգնած է եկեղեցին, որի ավանդատան պատի մեջ գաղտնուղի է բացվում, իսկ խորանի պատին պահպանվել են որմնանկարների դրվագներ։ Տարածքում մնացել են բազմաթիվ կառույցների մնացորդներ, 10-14-րդ դարերի խաչքարեր, վիմագիր արձանագրություններ և դրանց բեկորներ։

Վանքը կարևոր դեր է ունեցել ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական, գիտական և արհեստագործական ոլորտներում։ Նրա տնտեսական հզորության վկայությունն են ձիթհանը, ջրաղացը, օժանդակ շինությունները, ջրանցքը և կամուրջը, իսկ բարգավաճմանը նպաստել են հարմար աշխարհագրական դիրքը և սերտ կապերը Ջուղայի ու Գողթն գավառի հետ։

17-րդ դարում Շատիվանքը կարևոր գրչության կենտրոն էր՝ իր դպրոցով և գրատնով, և այս գործում մեծ ավանդ ունեցավ բազմաթիվ ձեռագրերի հեղինակ Հակոբ Ջուղայեցին։ Իր վաստակի համար նա դեռ կենդանության օրոք՝ 1661 թվականին, արժանացավ իր պատվին կանգնեցված խաչքարի։