Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարան

Լոռու մարզի Դսեղ գյուղում գտնվող Հովհաննես Թումանյանի հայրական տունը 1939 թվականին վերածվել է տուն-թանգարանի՝ ի հիշատակ մեծանում հայ բանաստեղծի ծննդյան 70-ամյակին։ Այստեղ է նա ծնվել 1869 թվականի փետրվարի 19-ին եւ անցկացրել իր մանկությունն ու պատանեկությունը։ Տունը 19-րդ դարի 60-ականներին կառուցել էր բանաստեղծի հայրը՝ Դսեղի քահանա տեր Թադեւոսը։ Թումանյանի առաջին ուսումնական փորձառությունները կապված են Ստեփանավանի երկսեռ դպրոցի եւ Ներսիսյան դպրոցի հետ, որտեղ ձեւավորվել են նրա առաջին գրական մտքերը։ Թանգարանն ունի շուրջ 300 ցուցանմուշ, որոնք ներկայացնում են բանաստեղծի անձնական կյանքը, գեղարվեստական գործունեությունն ու պատմական շրջանը, որում նա գործել է։ Երկհարկանի շինության սենյակները կահավորված են այնպես, որ այցելուն կարողանա ընկալել ինչպես նրա առօրյան, այնպես էլ մտավոր միջավայրը, որում ծնվել եւ հասունացել է գրական հանճարը։ Առաջին հարկում առանձնանում են հացատունը, մեծ օթախը եւ երկու ցուցասրահ, իսկ երկրորդ հարկում պահպանվում են գրողի մահճակալը, գրասեղանը, հագուստը եւ այլ անձնական իրեր։ Բակի տարածքում տեղադրված է գրողի կիսանդրին, որի հեղինակը քանդակագործ Այծեմնիկ Ուրարտուն է։ Կառուցվել է նաեւ փոքրիկ մատուռ, որտեղ ամփոփված է բանաստեղծի սիրտը։ Տուն-թանգարանը հանդես է գալիս որպես մշակութային միջոցառումների կենտրոն եւս։