Miasto Szuszi

Szuszi zostało założone w 1752 roku, a prawa miejskie uzyskało w 1840 roku. Jest jednym z kluczowych ośrodków kulturalnych i strategicznych średniowiecznej Armenii oraz Górskiego Karabachu. Szuszi leży w prowincji Waranda, na wysoko położonym płaskowyżu, który dzięki swojemu naturalnie niedostępnemu położeniu przez wieki służył jako twierdza broniąca miejscowej ludności ormiańskiej. Według źródeł historycznych we wczesnym średniowieczu twierdza znana była pod nazwą Szikachar. W połowie IX wieku książę Sahl Smbatian odniósł tu wielkie zwycięstwo nad arabskimi najeźdźcami, uwalniając pojmaną ludność ormiańską. Wydarzenie to uczyniło Szuszi jednym z wczesnych ośrodków ormiańskiej narodowej walki wyzwoleńczej. W późnośredniowiecznych źródłach Szuszi wymieniane jest również pod innymi nazwami: Karagłuch, Kar, Twierdza Szoszi itd. Często określane jest jako Szoszi sghnakh (warownia milicji), ponieważ podczas najazdów wroga mieszkańcy pobliskiej wsi Szosz oraz prowincji Waranda chronili się tam. Na początku XVIII wieku Twierdza Szoszi stała się kluczowym punktem strategicznym ormiańskiego ruchu wyzwoleńczego. Została odbudowana i ufortyfikowana przez ormiańskich dowódców, którzy wymieniani są jako obrońcy i władcy twierdzy. W XIX wieku Szuszi rozwinęło się w ważny ośrodek handlu, rzemiosła i kultury. Działały tu drukarnie, szkoły, teatry, a miasto stało się jednym z północno-wschodnich centrów kultury ormiańskiej. Miasto szczególnie rozkwitło pod panowaniem Imperium Rosyjskiego, stając się jednym z czołowych miast Kaukazu.