Kompleks klasztorny Sanahin

Kompleks klasztorny Sanahin został założony w 966 roku przy wsparciu króla Aszota III Miłosiernego. To starożytne miejsce stało się nie tylko dynastycznym mauzoleum i centrum administracyjnym Kyurikianów, ale także duchową siedzibą królestwa. Uważa się, że nazwa Sanahin pochodzi od frazy „to jest starsze niż tamto”, odnoszącej się do faktu, że został zbudowany po klasztorze Haghpat. Kompleks składa się z budowli sakralnych i świeckich wznoszonych w różnych okresach. Obejmuje kościoły, przedsionki, skryptoria (biblioteki) i mauzolea. Najstarsza budowla, kościół Świętej Matki Bożej, ugruntowała pozycję Sanahin jako centrum duchowego. Obok niego rozwijały się seminaria i skryptoria, które później przekształciły się w uniwersytet i akademię. Dominującą budowlą kompleksu jest kościół Świętego Odkupiciela z planem w kształcie krzyża i masywną kopułą. Przylega do niego kościół św. Grzegorza — okrągły z zewnątrz i krzyżowy z czterema apsydami wewnątrz. Został wzniesiony na solidnym kamiennym fundamencie, a do jego północnej strony dobudowano bibliotekę. Biblioteka Sanahin, największa i najstarsza spośród średniowiecznych ormiańskich skryptoriów, służyła nie tylko jako miejsce przechowywania ksiąg i rękopisów, ale także jako skarbiec świętych relikwii i szczątków. Akademia znajduje się pomiędzy kościołami Świętej Matki Bożej i Świętego Odkupiciela i przypisywana jest Grigorowi Magistrosowi Pahlavuni. Symbolicznie jej posadzka pokryta jest płytami nagrobnymi, a we wschodniej części sali stoją trzy chaczkary (krzyże kamienne). Poza głównym kompleksem zachowały się mauzolea rodzin Argutyan-Yerkaynabazuk i Zakarianów, a także kościoły św. Jakuba, Zmartwychwstania Pańskiego, św. Karapeta oraz kaplica św. Sarkisa. Mauzoleum Zakarianów znajduje się na południowo-wschodnim cmentarzu, a kościół Zmartwychwstania Pańskiego jest wyjątkowy ze względu na podwójne apsydy po wschodniej stronie.