Ցաղաց Քարի Վանք

Ցաղաց քարը միջնադարյան վանական համալիր է, որը կառուցվել է 10-րդ դարում՝ Բագրատունյաց թագավորության շրջանում։ Այն եղել է կարեւոր կրթական կենտրոն, որտեղ սովորել են նկարչություն, կապված է Օրբելյանների տիրապետության հետ եւ վերանորոգվել է 2013 թվականին։

Վարկածներից մեկի համաձայն՝ վանքի անվանումը ծագում է «ծաղկած քար» բառերից։

Համալիրը բաղկացած է միմյանցից մոտ 200 մետր հեռավորության վրա գտնվող երկու խումբ կառույցներից՝ արեւելյան եւ արեւմտյան։ Գլխավոր եկեղեցին՝ Սբ․ Կարապետը, կենտրոնագմբեթ է, ներքուստ ունի խաչաձեւ հորինվածք, կառուցված է սրբատաշ բազալտից եւ հարուստ է զարդաքանդակներով, որոնցից հատկապես շքեղ են պատուհաններն ու շքամուտքը։ Հյուսիսային ճակատի վերնամասում առյուծի եւ ցլի մենամարտը պատկերող բարձրաքանդակ է՝ հայտնի բարձրաքանդակներից ամենամեծերից մեկը։

Տաթեւի եւ Նորավանքի հետ միասին Ցաղաց քարը Սյունիքի հոգեւոր ավագ աթոռներից մեկն էր։ Այն նաեւ գրչության կենտրոն էր՝ 14-15-րդ դարերում այստեղ ստեղծվել են բազմաթիվ ձեռագրեր։