Մայրաբերդ (Ասկերան)

Մայրաբերդը գտնվում է Արցախի արեւելյան կողմում, Կարկառ գետի ափին։ Այս միջնադարյան ամրոցը հանդիսանում է ոչ միայն ռազմաքաղաքական նշանակության հուշարձան, այլեւ պատմության կենդանի վկայություն, որ դարեր շարունակ հսկել է երկրի դարպասներն ու ժողովուրդների անցուդարձը։ Այն տեղակայված է Ստեփանակերտ քաղաքից ընդամենը 14 կմ արեւելք։ Պատմագիտական ուսումնասիրությունների համաձայն՝ բերդի շինարարությունը սկիզբ է առել 18-րդ դարի երկրորդ կեսին, երբ Արցախում ամրանում էր խանական իշխանությունը։ Աշխատանքներն սկսվել են 1750-ական թվականներին եւ ավարտին հասցվել 1788-89 թվականներին՝ արտահայտելով այդ ժամանակաշրջանի պաշտպանական ճարտարապետության լավագույն կողմերը։ Բերդը բաղկացած է երկու հզոր համալիրից՝ հյուսիսարեւմտյան (ձախակողմյան), որի պատերը ձգվում են ավելի քան 140 մետր, բարձրությունը հասնում է 8-9 մետրի, իսկ աշտարակները՝ ութից ավելի, եւ հարավարեւելյան (աջակողմյան)՝ հիմնական պարսպամիավորումը, որն իր 220 մետր երկարությամբ պատում է ողջ բլուրը։ Այս հատվածում տեսանելի են հզոր զույգ պարսպապատերը, որոնք միացնում են բերդի աշտարակները եւ ծառայել են պաշտպանական մարտավարության մեջ՝ արտաքին հարձակման պահին հնարավորություն տալով զինուժին աննկատ տեղաշարժվել ներսից դուրս: