Քայլարշավ դեպի Սմբատաբերդ, Զորաց տաճար

Պահպանվել են պատմական տեղեկություններ 5-րդ դարում ամրոցի մոտ հայերի և պարսիկների միջև տեղի ունեցած արյունահեղ ճակատամարտի (Ավարայրի ճակատամարտ) մասին: Սյունյաց իշխաններ Վասակյանները հավանաբար Սմբատաբերդը դարձրել են իրենց ռազմական հենակետը։ Իսկ Օրբելյանների տիրապետության ժամանակ Սմբատաբերդը ավելի է ամրացվել։

Քայլարշավից հետո կայցելենք Զորաց եկեղեցի (Սուրբ Աստվածածին): Այն գտնվում է բլրի վրա և հիմնադրվել է Օրբելյանների օրոք: Շինությունն ունի յուրահատուկ ճարտարապետական կառուցվածք: Շնորհիվ նման կառուցվածքի զինվորները կարող էին ձին թամբած մոտենալ զոհասեղանին` կռվից առաջ օրհնություն ստանալու համար:

Ցաղաց Քարը Վայոց Ձորում գտնվող վանական համալիր է, որը թվագրվում է միջնադարին։ Այն առանձնանում է իր ժայռոտ տեղանքում կառուցված ճարտարապետությամբ և եղել է հոգևոր և կրթական կարևոր կենտրոն։