Cmentarz żydowski w Yeghegis

To średniowieczny cmentarz odkryty w 1997 roku, który odegrał kluczową rolę w zrozumieniu grup etnicznych średniowiecznego Vayots Dzor. Jego 64 nagrobki są dowodem na istnienie społeczności żydowskiej, która żyła w regionie w XIII–XIV wieku.

Najstarszy nagrobek pochodzi z 1266 roku, a najmłodszy z 1346 roku. Widnieje na nich wiele motywów ornamentalnych związanych ze starożytną sztuką żydowską.

Odczytano około 20 inskrypcji w języku starohebrajskim i aramejskim; podają one imiona zmarłych, daty śmierci oraz modlitwy. Potwierdzają też, że mieszkali tu przedstawiciele wyższej warstwy, w tym żydowskie rodziny szlacheckie.

Uważa się, że Żydzi osiedlili się tu po najazdach mongolskich, gdy panowanie chanów mongolskich w Armenii stworzyło stosunkowo tolerancyjne warunki dla mniejszości religijnych. Społeczność zajmowała się głównie handlem, rzemiosłem i inną działalnością społeczną.

Przed odkryciem tego cmentarza historyczne wzmianki o Żydach żyjących w Armenii sięgały I wieku p.n.e. Nagrobki z Yeghegis pokazują, że społeczność żydowska żyła tu także w XIII–XIV wieku.