Սուրբ ուղևորություն ✨

Օդանավակայանից դիմավորում՝ հանգստի ժամանակ։

Մենք մեր քաղաքային շրջայցը կսկսենք Երևանի սրտում՝ Հանրապետության հրապարակում, որտեղ կտեսնենք հանրահայտ Երգող շատրվանները, որոնք քաղաքի իսկական խորհրդանիշներից են։ Այնուհետև կտեսնենք Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան ազգային ակադեմիական օպերայի և բալետի թատրոնը՝ Հայաստանի մշակութային և հասարակական կյանքի կարևորագույն տեսարժան վայրերից մեկը։ Մենք նաև կտեսնենք հիասքանչ Կասկադ համալիրը, որը մոնումենտալ ճարտարապետական գլուխգործոց է՝ բազմաստիճան հարթակներով, զարդարված ժամանակակից արվեստի
ինստալյացիաներով։

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարը աշխարհում ամենամեծ Հայ Առաքելական եկեղեցին է, որը կառուցվել է՝ նշելու Հայաստանի կողմից քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակը։ Այն պահպանում է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կարևոր մասունքները և ծառայում է որպես ուխտավորների գլխավոր հոգևոր կենտրոն։ Իր տպավորիչ ճարտարապետությամբ և խաղաղ ներքին մթնոլորտով այն ժամանակակից Երևանի ամենանշանակալի պաշտամունքի վայրերից մեկն է։

Էջմիածնի մայր տաճարը՝ աշխարհի ամենահին քրիստոնեական եկեղեցիներից մեկը, Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր կենտրոնն է։ 4-րդ դարից թվագրվող և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված այս վայրը մինչ օրս մնում է ուխտագնացության կարևոր ուղղություն։

Մենք կայցելենք 7-րդ դարի Սուրբ Հռիփսիմե և Սուրբ Գայանե եկեղեցիները՝ նվիրված վաղ քրիստոնյա նահատակներին, որոնք կարևոր դեր են ունեցել Հայաստանում քրիստոնեության տարածման գործում։ Այս հրաշալիորեն պահպանված եկեղեցիները միջնադարյան ճարտարապետության ապշեցուցիչ օրինակներ են և ունեն խորը պատմական նշանակություն։

Վերջում մենք կուսումնասիրենք Զվարթնոց տաճարի ավերակները՝ 7-րդ դարի ուշագրավ գլուխգործոց, որը հայտնի է իր յուրահատուկ շրջանաձև կառուցվածքով։ Թեև այժմ այն ավերակ է, այն շարունակում է խորհրդանշել միջնադարյան հայկական վեհությունը՝ հեռվում բացելով Արարատ լեռան շնչակտուր տեսարանը։

Քարերի սիմֆոնիան բազալտե սյուներից կազմված բնական ժայռային կազմավորում է, որը թվում է՝ կերտված է մարդկային ձեռքերով՝ այն դարձնելով երկրաբանական հրաշք։

Մեր ճանապարհորդությունը շարունակվում է Գեղարդի վանքի այցելությամբ՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ և միջնադարյան հայկական ճարտարապետության գլուխգործոց

Խոր Վիրապ վանքը մեծ պատմական նշանակություն ունեցող վայր է՝ կապված Հայաստանի կողմից քրիստոնեության ընդունման հետ։ Այստեղ դուք հնարավորություն կունենաք իջնելու Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի մատուռի ներսում գտնվող ստորգետնյա զնդանը։ Վանքի տարածքից ձեզ կբացվեն սրբազան Արարատ լեռան շքեղ տեսարանները։

Մենք կմեկնենք Դիլիջան՝ քաղաք, որը հաճախ անվանում են «Երկրորդ Շվեյցարիա»՝ իր փարթամ անտառների, ալիքաձև բլուրների և ալպյան հմայքի համար։ Նկարիչների, բնության սիրահարների և խաղաղություն փնտրողների ապաստարան համարվող Դիլիջանը առաջարկում է բնական գեղեցկության և մշակութային ժառանգության կատարյալ համադրություն։

Դիլիջանում գտնվելու ընթացքում մենք կայցելենք նրա ամենահայտնի պատմական տեսարժան վայրերից երկուսը՝ Գոշավանք վանքը՝ 12-րդ դարի գլուխգործոց, որը կոչվել է նշանավոր գիտնական և հոգևորական Մխիթար Գոշի անունով։ Այս վայրը ոչ միայն ճարտարապետական հրաշք է, այլև Հայաստանի հարուստ միջնադարյան ժառանգության խորհրդանիշ։ Հաղարծին վանքը թաքնված է Դիլիջանի ազգային պարկի անտառների խորքում։ Այս հոգևոր ապաստարանը, որը թվագրվում է 10–13-րդ դարերով, շրջապատված է խաղաղ բնապատկերներով, որոնք առավել ընդգծում են նրա խորհրդավոր մթնոլորտը։

Գյումրին՝ Հայաստանի երկրորդ ամենամեծ քաղաքը, հայտնի է իր հարուստ մշակութային ժառանգությամբ, ավանդական ճարտարապետությամբ և տոկունությամբ։ Նրա պատմական կենտրոնը արտացոլում է գեղարվեստական, կրոնական և քաղաքային ավանդույթների միաձուլումը, որը ձևավորվել է դարերի ընթացքում։ Քաղաքի գլխավոր հոգևոր խորհրդանիշը Սուրբ Աստվածածին մայր տաճարն է (Յոթ Վերք), որը գտնվում է Գյումրու կենտրոնական հրապարակում։ 19-րդ դարում կառուցված այս տաճարը հայտնի է իր առանձնահատուկ սև և նարնջագույն տուֆ քարով, նրբագեղ կամարներով և խաղաղ ներքին մթնոլորտով։ Տաճարը հյուսիսային Հայաստանի ամենակարևոր կրոնական վայրերից մեկն է։

Գյումրիից ոչ հեռու գտնվում է Մարմաշենի վանքը՝ 10–11-րդ դարերի վանական համալիր, որը տեղակայված է Ախուրյան գետի վերևում։ Հայտնի լինելով իր ներդաշնակ ճարտարապետությամբ և տաք կարմրավուն քարով՝ Մարմաշենը բաղկացած է մի քանի եկեղեցիներից, որոնք կառուցվել են իշխան Վահրամ Պահլավունու հովանու ներքո։ Այն համարվում է միջնադարյան հայկական ճարտարապետության լավագույն օրինակներից մեկը և մինչ օրս մնում է խաղաղ հոգևոր ու պատմական վայր։

Տաթևի վանքը, որը գտնվում է Սյունիքի Տաթև գյուղում, Հայաստանի ամենակարևոր միջնադարյան հոգևոր և մշակութային կենտրոններից մեկն է։ Նրա ամենավաղ կառույցները թվագրվում են 4-րդ դարով, իսկ վանքը պաշտոնապես հիմնադրվել է 844 թվականին։ Հիմնական շինություններից են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին (848), մեծ Սուրբ Պետրոս և Սուրբ Պողոս եկեղեցին (895–906), ինչպես նաև եզակի ճոճվող Գավազան սյունը։ 9-րդից 11-րդ դարերում Տաթևում բնակվում էր մոտ 500 միաբան, և այստեղ էր գտնվում Տաթևի համալսարանը՝ կարևոր հայկական կրթական և մտավոր կենտրոն։ Վանքը ավերվել է սելջուկների (1170) և ավելի ուշ՝ Թիմուրի արշավանքների ժամանակ, սակայն 13-րդ դարում վերակառուցվել է Օրբելյան իշխանների հովանու ներքո և նորից վերածնվել 17–18-րդ դարերում։

Նորավանքը Հայաստանի ամենաշքեղ միջնադարյան վանական համալիրներից մեկն է, որը գտնվում է Ամաղու գյուղի մոտ և հաճախ կոչվում է Ամաղուի Նորավանք։ Տեղակայված լինելով տպավորիչ կարմիր հրաբխային ժայռերով կիրճում՝ այն առանձնանում է իր յուրահատուկ և խիստ առանձնահատուկ ճարտարապետական ոճով։ Հիմնադրված 9-րդ դարում և հիմնականում վերակառուցված 13–14-րդ դարերում՝ համալիրը ներառում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (Բուրթելաշեն), Սուրբ Ստեփանոս Նախավկա եկեղեցին իր գավթով, Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (Ստեփանոս Օրբելյանի դամբարանը), ինչպես նաև միջնադարյան կառույցների մնացորդներ և նորակառույց վանք։ Հայտնի լինելով իր հարուստ քանդակներով, ուշագրավ խաչքարերով և արժեքավոր արձանագրություններով՝ Նորավանքը համարվում է հայկական մշակութային ժառանգության բացառիկ հուշարձան։

Վայելեք ազատ օրը՝ քաղաքը ձեր նախընտրած տեմպով բացահայտելու համար։

Մեր շրջայցը սկսում ենք Սանահինի վանք այցելությամբ՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ, որը հայտնի է իր նրբագեղ քարաշեն վարպետությամբ և հոգևոր ժառանգությամբ։ 10-րդ դարում կառուցված Սանահինը ապաստանում է ավելի քան 50 գեղեցիկ փորագրված խաչքարների, որոնցից յուրաքանչյուրը պատմում է հավատքի և դիմացկունության մասին։ Վանական համալիրը ներառում է նաև նրբագեղ եկեղեցիներ, մատենադարան և պատմական ակադեմիա, որը ժամանակին ծառայել է որպես ուսման կենտրոն միջնադարյան
Հայաստանում։ Խաղաղ մթնոլորտը և քարի վրա արված բարդ փորագրությունները Սանահինը դարձնում են ճարտարապետական իսկական գլուխգործոց։

Մենք կուղևորվենք դեպի Հաղպատի վանք՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում ընդգրկված ևս մեկ գոհար, որը գտնվում է Սանահինից ոչ հեռու։ Հիմնադրված 10-րդ դարում՝ այս վեհաշուք վանական համալիրը միջնադարյան հայկական ճարտարապետության ակնառու օրինակ է։ Նրա տպավորիչ կառույցները ներառում են զանգակատուն, գավիթ, մի քանի եկեղեցիներ, ճաշարան և մատենադարան, որոնցից յուրաքանչյուրը կրում է դարերի
պատմություն և խորը հոգևոր նշանակություն։ Երբ շրջենք նրա հնամյա քարե միջանցքներով, մենք կարծես հետ կտեղափոխվենք ժամանակի մեջ՝ զգալով այս սրբավայրի խաղաղ, բայց հզոր ներկայությունը։

Ապարանի Սուրբ Խաչ եկեղեցին հիմնադրվել է չորրորդ դարում։ Այն երբեմնի մեծ վանական համալիրից մեզ հասած միակ կառույցն է։ Բարեբախտաբար, Սուրբ Խաչ գլխավոր եկեղեցին, որի պատերը թվագրվում են 5-րդ դարով, մինչ օրս կանգուն է։ Հազարավոր տարիների ընթացքում եկեղեցին և նրա տարածքը եղել են բազմաթիվ պատմական իրադարձությունների էպիկենտրոնը։ Այստեղ եղել են պատերազմներ, երկրաշարժեր և լուսավոր օրեր։ 1877 թվականին տաճարի տանիքը վերականգնվել է, իսկ 1959 թվականին այն կրկին պահեստից վերածվել է եկեղեցու։

Մենք կգնանք Հարթագյուղ, որտեղ կսկսենք ուխտագնացությունն ու վերելքը դեպի Սրբի լեռան գագաթ։ Մոտ մեկուկեսից երկու ժամ քայլելուց հետո կհասնենք Սբ. Հովհաննես մատուռ, որտեղ, ըստ ավանդության, ամփոփված է Հովհաննես Մկրտչի մասունքը, որը այստեղ է բերվել 13-րդ դարում։ Մատուռը, որը խորհրդային տարիներին երեք անգամ պայթեցվել և վերականգնվել է, վերջին անգամ նորոգվել է 1958 թվականին։ 2005 թվականից ի վեր մատուռի շուրջ տեղադրվել են խաչքարեր՝ ուխտի կատարման նշան হিসেবে։ Այս սիրված վայրը ամեն տարի գրավում է ավելի ու ավելի շատ ուխտավորների և այցելուների։

Տուրի վերջին կանգառը Հայոց այբուբենի հուշարձանն է։ Ի վերջո, աշխարհում չկա 70-ից ավելի այբուբեն, որոնցից մեկը հայերենն է։ Ստեղծված 405 թվականին՝ հայկական տառերն ու հայ ժողովուրդը շուրջ 1,600 տարի անբաժան են եղել։ Լինելով սեփական գրով ժողովուրդ՝ հայերն իրենց պատմության ընթացքում ստեղծել և տարածել են հազարավոր ձեռագրեր, գրքեր և ամսագրեր։ Եվ այսպես, 2005 թվականին՝ նշելով տառերի
ստեղծման 1600-ամյակը, կառուցվեց Այբուբենի հուշարձանը։ 38 տառերը ներկայացված են քանդակների տեսքով՝ կանգնած փոքր դաշտում Արագած լեռան լանջին, իսկ տառերի հետևում հայ ժողովրդի մշակույթի ամենահայտնի դեմքերն են՝ Մեսրոպ Մաշտոցը և Գրիգոր Լուսավորիչը։

Մենք ձեզ կուղեկցենք օդանավակայան և կօգնենք վերջին րոպեի ցանկացած անհրաժեշտության դեպքում։