Starożytna osada obronna Metsamor

Starożytna osada obronna Metsamor leży około 35 km na południowy zachód od Erywania, w pobliżu wsi Taronik. To zabytek o światowym znaczeniu kulturowym.

Muzeum-Rezerwat Historyczno-Archeologiczny, założone w 1968 roku, przechowuje ponad 27 000 artefaktów wydobytych na tym stanowisku. Na parterze pokazano znaleziska z twierdzy i pola cmentarnego od wczesnej epoki brązu po późne średniowiecze, piętro poświęcone jest dawnym rzemiosłom i obrzędom, a w skarbcu w podziemiach eksponowane są przedmioty z okresu urartyjskiego ze złota, srebra, bursztynu, kamieni półszlachetnych i pasty szklanej.

Agatowy odważnik w kształcie żaby babilońskiego króla Ulama Burariasza (XVI wiek p.n.e.) oraz pieczęć z sardoniksu z egipską inskrypcją hieroglificzną związaną z babilońskim królem Kurigalzu (XV wiek p.n.e.). Świadczą one, że Metsamor był skrzyżowaniem starożytnych szlaków handlowych łączących Mezopotamię z Kaukazem Północnym przez Równinę Araratu.

W epoce brązu (IV–II tysiąclecie p.n.e.) był kwitnącym ośrodkiem kulturalnym: dużą osadą z cytadelą otoczoną murami cyklopowymi, w której prawdopodobnie znajdowało się obserwatorium. We wczesnej epoce żelaza (XI–IX wiek p.n.e.) był miastem z budowlami pałacowymi, zespołem świątynnym z siedmioma sanktuariami i warsztatami, a w VIII wieku p.n.e. wszedł w skład Królestwa Wan (Urartu).

Archeolodzy odsłonili duże grobowce z czerwonego tufu, należące do wodzów plemiennych. Znaleziono w nich wiele złożonych w ofierze koni, duże i małe zwierzęta hodowlane, psy, a nawet sługi i niewolników, pochowanych w ramach praktyk rytualnych.