Twierdza Handaberd

Handaberd stoi na urwisku 1 km na wschód od wsi Knaravan w Arcachu, nad rzeką Lew, na wysokości 1665 metrów nad poziomem morza. Położenie na skraju urwiska czyniło ją niezdobytą.

W IX wieku książę Atrnerseh z dynastii Arranszahików odbudował istniejącą już w tym miejscu twierdzę, a najstarsza pisemna wzmianka o Handaberdzie pochodzi z 854 roku. Później należała do książąt Khachenu, a następnie do książąt Dopian, a jej znaczenie odnotowali zarówno Movses Kaghankatvatsi, jak i Kirakos Gandzaketsi.

Twierdza dostosowuje się do zbocza góry, tworząc nieregularny prostokąt, a jej mury, wzmocnione półkolistymi wieżami, sięgają 8 metrów wysokości. Widoczne są dwie fazy budowy: zgrubnie ciosane fundamenty z epoki Bagratydów oraz otynkowane górne mury z XIII wieku. Wewnątrz zachowały się studnie i ruiny budowli.

Po południowej stronie twierdzy znajduje się „fałszywa brama”, która służyła jako obronny podstęp. Jedyne prawdziwe wejście to wąska, kręta ścieżka wśród postrzępionych skał, prowadząca do bramy północnej.