Երազանքների Կամար

"Երազանքների կամարը գտնվում է Ջերմուկ քաղաքում՝ «Ջրահարսի վարսեր» ջրվեժի հարեւանությամբ։ Այն բնության գեղեցիկ ստեղծագործություն է՝ երկրաբանական հուշարձան, որը տեղացիները նաեւ անվանում են «Բախտի կամար» կամ «Երջանկության կամար»։ Այս կամարը հայտնի է իր հրաշագործ զորությամբ, ասում են, թե յուրաքանչյուրն, ով կանցի կամարի տակով ու երազանք կպահի, այն անպայման կկատարվի։ Կամարի երկարությունը 30 մետր է, իսկ բարձրությունը՝ 15 մետր։ "

Դիմաց լեռ

Դիմաց լեռը գտնվում է Տավուշի մարզի Իջեւանի լեռներում։ Այն Թեղուտ գյուղից ուղիղ գծով 5 կմ հյուսիս է։ Լեռնագագաթի բարձրությունը 2378 մետր է։ Վերջին ժամանակներս հաճախակի են դարձել դեպի Դիմաց լեռ վերելքները, քանի որ այն, դառնալով տուրիստական հայտնի ուղղություն, մեծ սեր է վայելում արշավականների եւ բնության սիրահարների շրջանում։ Դիմաց լեռան առանձնահատկությունն այն է, որ գագաթից հիանալի տեսարան է բացվում դեպի Իջեւան լեռների ժայռոտ պատը։

Չարենցի կամար

Չարենցի կամար հուշարձանը գտնվում է Կոտայքի մարզի Ողջաբերդ գյուղում, Երեւան-Գառնի ճանապարհի աջ կողմում, ծովի մակերեւույթից շուրջ 1500 մետր բարձրության վրա։ Չարենցի կամարն ունի այլ անուններ եւս՝ Արարատի կամար, Արարատի տաճար։ Կամարը կառուցված է արտաքնապես բազալտից եւ ներքին երեսպատումը կատարված է նարնջագույն տուֆով: Չարենցի կամար հուշարձանը կառուցվել է ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի նախագծով 1957 թվականին։ Գառնի գնալու ճանապարհին նա կանգ է առել այս վայրում, եւ նկատելով, որ այստեղից բացվում է գեղեցիկ տեսարան դեպի Արարատ լեռը՝ որոշել է կամար կառուցել, որպես Արարատի «տաճար»։ Կամարի երկայնքով փորագրված են հայ մեծանուն բանաստեղծ Եղիշե Չարենցի տողերը «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունից. «Աշխարհ անցիր, Արարատի նման ճերմակ գագաթ չկա, Ինչպես անհաս փառքի ճամփա, ես իմ Մասիս սարն եմ սիրում»։ Սա է պատճառը, որ հուշարձանն առավել հայտնի է Չարենցի կամար անունով։ Կառույցին նայելիս թվում է, թե կամարը առաջացել է հենց բլրի հետ, որպես մի հարթակ Արարատ լեռանը նայելու եւ նրա վեհությունը ամբողջապես գնահատելու համար: Իսրայելյանին հաջողվել է ահռելի լեռը ամփոփել փոքրամասշտաբ շինության մեջ:

Շաքիի Ջրվեժ

Շաքիի ջրվեժը գտնվում է Սիսիան քաղաքից 3 կմ դեպի հյուսիս-արեւմուտք, Շաքի գետի վրա, վերջինս Որոտանի վտակներից մեկն է: Ջրվեժի բարձրությունը 18 մետր է:

Ախթալայի Վանական Համալիր

Բարձրադիր հրվանդանի վրա վեր է խոյանում Ախթալայի Սբ. Աստվածածին վանքը՝ ժամանակի նշանավոր հոգեւոր-մշակութային կենտրոններից մեկը։ Ի սկզբանե Ագարակ եւ ապա՝ Պղնձահանք անվանումները կրած այս տարածքը միջնադարում հայտնի է եղել որպես Վրաստանի ենթակայության տակ գտնվող քաղկեդոնական հայության կրոնական ու կրթական կենտրոն։ Սակայն վանքի պատմական հիմքերում ամրագրված է Հայ Առաքելական հավատքը, ինչն էլ հենց հիմք դարձավ վանական համալիրի ծնունդին եւ հետագա զարգացմանը։ Վանքը շրջապատված է բրգավոր պարիսպներով, որոնք կառուցվել են դեռեւս 10-րդ դարում՝ Կյուրիկյան Բագրատունիների օրոք։ Վանքի հյուսիսային մուտքը թաղածածկ սրահ է, որին արեւելքից կից է եռահարկ բրգաձեւ աշտարակը: Վանքի համալիրի գլխավոր Սբ. Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է ամրոցի հենց կենտրոնում։ Եկեղեցին ունի գմբեթավոր կառուցվածք, Խորանի երկու կողմերում կրկնահարկ ավանդատներ են։ Գմբեթը ժամանակի ընթացքում ոչնչացվել է, սակայն նրա հիմքերը՝ մույթերն ու որմնամույթերը պահպանվել են։ Արտաքին ճակատները զարդարված են խորշերով, խաչաքանդակներով ու հարուստ դեկորատիվ հարթաքանդակներով։ Վանքի բակում պահպանվել է 13-րդ դարի միանավ եկեղեցին՝ կիսաշրջանաձեւ խորանով, ինչպես նաեւ բնակելի ու տնտեսական շինությունների մնացորդներ։ Վանքի ներսում պատերը ամբողջությամբ ծածկված են բարձրարվեստ որմնանկարներով՝ ֆրեսկոներով։ Այս գեղարվեստական ժառանգությունը եզակի է թե՛ իր ծավալով, թե՛ բովանդակությամբ. որմնանկարներում պատկերված են Հին եւ Նոր կտակարանների տեսարաններ՝ Աստվածամոր, Հովհաննես Մկրտչի եւ բազմաթիվ աստվածաշնչյան տեսարաններով։ Նրանք 13-րդ դարի են, սակայն մինչ օրս պահպանել են իրենց տեսքն ու գույները: Որմնանկարներում օգտագործվել է 2 գույն՝ որդան կարմիրը եւ լազուրիտը, որը ստացվում է պղնձից, մնացած գույները ստացվել են դրանց համադրումից: Վանքը եղել է նաեւ գրչության խոշոր կենտրոն։ Այստեղ 13-րդ դարում գործել է Սիմեոն Պղնձահանեցին, ուսումնասիրվել է թե՛ հայ, թե՛ վրաց մատենագրություն։ Ստեփանոս Օրբելյանի վկայությամբ՝ այստեղ պահվել է նաեւ «Աստվածընկալ Սբ. Խաչը», որն Իվանե Զաքարյանը նվիրաբերել է Նորավանքին։

Պարզ Լիճ

Պարզ լիճը գտնվում է Դիլիջան ազգային պարկում, Տավուշի մարզում՝ 1330 մ բարձրության վրա։ Այս գեղեցկուհին թաքնված է խիտ անտառներում եւ սնվում է աղբյուրներով։ Լիճն ունի 300 մ երկարություն, 100 մ լայնություն, միջին խորությունը մոտ 3 մ է, իսկ առավելագույնը՝ 10 մ։ Դեպի Պարզ լիճ տանող ճանապարհն անցնում է Դիլիջանի ազգային պարկի գեղեցիկ ու սաղարթախիտ անտառներով։ Ճանապարհի վրա է տեղակայված Հայաստանում կովկասյան եղջերուների միակ բուծարանը, որտեղ բուծվում, խնամվում եւ վայրի բնություն են արձակվում եղջերուները։ Պարզ լճի տարածքը հայտնի է իր գեղեցիկ արշավական արահետներով, որոնցից ամենապահանջվածն ու սիրվածը դեպի Գոշի լիճ տանող արահետն է։ Այս արահետի երկարությունը 10 կմ է, որն ամբողջությամբ անցնում է Դիլիջան ազգային պարկի անտառներով։