Էկոտուրիզմը Հայաստանում | 10 լավագույն վայրեր այցելության համար

Ի՞նչ է էկոտուրիզմը

Էկոտուրիզմը բնության պահպանությունը և տեղական համայնքների զարգացման խթանումը միավորող ճամփորդական ձև է: Այն խրախուսում է մաքուր և պատասխանատու զբոսաշրջություն, որի նպատակն է բացահայտել բնական գեղեցկությունները, աջակցել բնապահպանական նախաձեռնություններին և նպաստել տեղական մշակույթների պահպանմանը՝ առանց վնաս հասցնելու շրջապատին։

Էկոտուրիզմը Հայաստանում

Հայաստանում, որտեղ կա ոչ միայն բնական հրաշալիք, այլև հարուստ պատմամշակութային ժառանգություն, էկոտուրիզմի հնարավորությունները գրեթե անսպառ են։ Թեև սա համեմատաբար նոր ուղղություն է, այն արդեն իսկ հրավիրում է զբոսաշրջիկներին բացահայտելու մեր երկրի էկոհամակարգերի բազմազանությունը՝ միևնույն ժամանակ աջակցելով բնապահպանական խնդիրների լուծմանը և համայնքների զարգացմանը։
 
Եթե դու էլ ես ցանկանում քայլել Հայաստանի չբացահայտված վայրերով, իրականացնել վրանային արշավներ լեռների հովիտներում ու դրա հետ մեկտեղ վնաս չհասցնել բնությանը, ապա Հայաստանում նման հանգիստն իրականություն է, բացահայտի՛ր Հայաստանի 10 ամենագեղեցիկ վայրերը, որոնք կդառնան ձեր հաջորդ անմոռանալի արկածների սկիզբը։

Հայաստանի Էկոզբոսաշրջային 10 լավագույն վայրեր այցելության համար
 

1․ Խոսրովի անտառ պետական արգելոց

Արգելոցը գտնվում է Արարատի մարզում և սկզբնապես հիմնադրված է եղել իբրև արքայական որսատեղի։ Այն բացառիկ երևույթ է համաշխարհային պատմության մեջ և գոյություն ունի մոտ 1700 տարի։ 

Այստեղ կարող եք ՝

• ամռան տապին զովանալ Աստղիկի և Վահագնի ջրվեժների սառնորակ ջրերով,
• անցնել գեղեցիկ քայլարշավային արահետներով և այցելել Հավուց թառ, Աղջոց միջնադարյան  վանական համալիրներ, Կաքավաբերդ՝ տեղափոխվելով պատմության խորքերը,
• զբաղվել կենդանա- և թռչնադիտարկմամբ, քանի որ տարածքը հարուստ է իր բուսական և կենդանական աշխարհով․ այստեղ բնակվում են գորշ արջեր, բեզոարյան այծեր, հայկական մուֆլոններ։

2.  «Դիլիջան» ազգային պարկ

Ազգային պարկը հանրապետության հյուսիսային հատվածում  է՝ Տավուշի մարզում։ Բավական հայտնի ու այցելվող վայր լինելով հանդերձ՝ ունի նաև քիչ բացահայտված անկյուններ։

Ազգային պարկ այցելելիս կարող եք՝

• հիանալ Հաղարծին, Ջուխտակ, Գոշավանք, Մաթոսավանք, Աղավնավանք միջնադարյան հայկական վանական համալիրների գեղեցկությամբ, որոնք պատկերացում կտան Ձեզ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության հիմնական առանձնահատկությունների մասին,
• այցելել Պարզ և Գոշի լճեր, զբոսնել այդտեղի քայլարշավային արահետներով, զմայլվել շրջապատի ծառերի  ոսկի աշնան գույներով,
• այցելել «Դիլիջան» ազգային պարկի «Կովկասյան ազնվացեղ եղջերուի բազմացման կենտրոն»,
• Դիլիջանի փողոցներից մեկից սկիզբ առնող նեղլիկ սանդուղքով բարձրանալ «Հարբած անտառ», որը սոճիների պուրակ է՝  ձևավորված  սողանքի հետևանքով, և հայտնի է իր թեքված բներով ծառերով, որոնց շնորհիվ  էլ անտառը ստացել է իր անվանումը։ Բարձունքից կարող եք հիանալ Դիլիջանի համայնապատկերով։

3․ Գնիշիկի կիրճ(Գնիշիկաձոր)

Գնիշիկն Արփա գետի վտակներից է, որը կազմավորում է գեղատեսիլ մի կիրճ՝ հարուստ բուսական, կենդանական աշխարհով, բնության և պատմության հուշարձաններով։ 

Այստեղ կարող եք՝

• այցելել Թռչունների, Մոզրովի, Մագիլի, Արջերի քարանձավները՝ խորասուզվելով քարանձավային խորհրդավոր աշխարհ․ի դեպ, Թռչունների քարանձավից է գտնվել աշխարհի հնագույն կոշիկը, որը 5500 տարեկան է, իսկ այժմ պահվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում։ Հետաքրքիր մի փաստ ևս․ քարանձավի տարածքում թռչուններ չեն բնակվել և չեն բնակվում, այլ բնակվում են չղջիկներ, որոնք իրականում կաթնասուններ են,
• զբաղվել թռչնադիտարկմամբ, քանի որ Գնիշիկաձորը Հայաստանի կարևորագույն թռչնաբանական տարածքներից է,
• այցելել հռչակավոր Նորավանքի վանական համալիր՝ հայտնի իր բարձրարվեստ պատկերաքանդակներով և շրջակայքի կարմրանարնջագույն ժայռերով,
• Գնիշիկի քայլարշավային արահետով հասնել Գնիշիկ լքված բնակավայր, ուսումնասիրել տեղի խաչքարերը, էնդեմիկ ծառատեսակները։

4. Արևիք ազգային պարկ

Զանգեզուրի լեռնաշղթայի Մեղրի լեռնաբազուկի հարավային լանջին գտնվող այս ազգային պարկը հիանալի է էկոտուրիզմի համար՝ շնորհիվ իր կենսաբազմազանության։

Այստեղ կարող եք՝

• հիանալ Լիճքի և Բողաքարի ջրվեժներով,
• այցելել միջնադարյան Զվարավանք, որը 17-րդ դարի եկեղեցի է՝ երկթեք ծածկով և խորանի երկու կողմերում զույգ ավանդատներով, բազիլիկ հորինվածքով,
• զմայլվել տեղի անտառների գեղեցկությամբ, որոնք նաև բավականին հազվագյուտ մի կենդանատեսակի՝ կովկասյան ընձառյուծի կեցավայր են։ Արդյունավետ կենդանա- և  թռչնադիտարկումն ապահովված են ։

5․ «Շիկահող» պետական արգելոցը

Հայաստանի հարավում՝ Սյունիքի մարզում գտնվող այս տարածքը ստեղծվել է Մեղրու լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերի լայնատերև անտառների և դրանց բուսական ու կենդանական աշխարհի պահպանության, ուսումնասիրման և վերականգնման նպատակով։ Այն պահպանում է կաղնու, բոխու անտառներ, կենու, արևելյան սոսու և հաճարենու պուրակներ։

Այստեղ կարող եք՝

• հիանալ Ծավի չնաշխարհիկ ջրվեժներով, 
• այցելել անտառապատ լեռներում ծվարած Քսաջուր սրբավայր ( 13 - 14 րդ  դդ.), որը միջնադարում հայտնի է եղել իր բուժիչ հատկությամբ օգտված աղբյուրով, որի վրա էլ մատուռը կառուցվել է,
• քաղաքային թոհուբոհից կտրվել «Սոսու պուրակ» արգելավայրում, որը ներառում է արևելյան սոսու՝ Կովկասում ամենախոշոր բնական պուրակը։ Տեղի բազմադրյա սոսիները Սյունիք աշխարհի անձեռակերտ բնության լավագույն օրինակներից են։

ովկասյան ազնվ«եղջերուների բազմացման կենտրոն»
6․ Որոտանի կիրճ 

Որոտանը Սյունիքի խոշոր գետերից է։ Առաջացնում է մի շարք կիրճեր, որոնցից ամենախորը Տաթև - Հարժիս կիրճն է։ Այն արտակարգ գեղեցիկ մի վայր է՝ յուրահատուկ բնապատմական հուշարձաններով։

• Սատանի կամուրջ բնական հուշարձանն ամենահայտնիներից է․ այն գոյացել է շրջակայքի հանքային աղբյուրների կրաքարային նստվածքներից՝ տրավերտիններից, իսկ շրջակայքում և կամրջի տակ կան շթաքարեր ու պտկաքարեր: Այստեղ կարող եք լողալ տաք աղբյուրներում, հիանալ տեղի բազմագույն քարանձավներով։
• Տաթևի մեծ անապատը, որը 17-րդ դարի ճարտարապետական համալիր է՝ ամրակուռ պարիսպներով, որտեղ վանականներ են ճգնել։ Այստեղ հասնող քայլարշավային արահետն  անցնում է խիտ անտառներով՝ լի փարթամ բուսականությամբ։
• Հին Խոտ՝ հայկական Մաչու-Պիկչու և Հին Շինուհայր լքված գյուղեր, որտեղ այցելելիս կունենաք անմոռանալի տպավորություններ․ այս վայրերում ժամանակը կարծես կանգ է առել, իսկ պատմությունը՝ միաձուլվել բնությանը։
• Հարսնաձորի դիտակետ, որից գեղեցիկ տեսարան է բացվում դեպի շրջակա տարածք․ ի դեպ, այստեղից կախված զանգի զրնգոցը տարածվել է 50 կմ շառավղով՝ զգուշացնելով հարակից բնակավայրերի բնակիչներին թշնամու առաջխաղացման մասին,
• Տաթևի վանական համալիրը Ձեզ կդիմավորի արդեն կիրճի վերջում՝ հպարտորեն վեր խոյանալով հարակից բարձրաբերձ ժայռերին։ Կարելի է երկար խոսել այս վայրի մասին, բայց այս անգամ կբավարարվենք՝ նշելով միայն, որ այն եղել է ամենամեծն ու նշանավորը Հայաստանում 10-րդ դարում։

7․ Կովկասյան կենսաբազմազանության ապաստարան

Առաջին մասնավոր պահպանվող տարածքն է Հարավային Կովկասում, որը կառավարվում է Վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամի (FPWC) կողմից: Այստեղ են բնակվում այնպիսի հազվագյուտ կենդանատեսակներ, ինչպիսիք են գորշ արջը, բեզոարյան այծը, սև անգղը, մորուքավոր անգղը, հայկական իժն ու կովկասյան հովազը: ԿԿԱ-ի առանցքային գործունեությունը միտված է Հայաստանի բացառիկ կենդանական և բուսական աշխարհի պահպանությանը՝ նորագույն տեխնոլոգիաների և ժամանակակից մոդելների կիրառմամբ, իսկ կենսաբազմազանության պահպանության նախաձեռնությունների հիմքը միջազգային փորձն ու նորարարությունն է։

Այստեղ կարող եք ՝

• իրականացնել վրանային արշավներ,
• կտրվել քաղաքային թոհուբոհից և հիանալ վայրի բնության անկրկնելի տեսարաններով ։

8․ Բեզոարյան այծերի դիտակետ

Տեղակայված է Վայոց ձորի մարզի Եղեգիս համայնքում։ Բեզոարյան այծերը լեռնային վայրի այծեր են, որոնք գրանցված են Հայաստանի Կարմիր գրքում։ Բոլոր այծերը, որպես կանոն, լեռնային կենդանիներ են։ Նրանք խուսափում են հսկայական բաց և հարթ տարածություններից՝  նախընտրելով բնակվել լեռնաշղթաների կտրուկ լանջերին, կիրճերում և դժվարանցանելի լեռներում՝ մեծ բարձրությունների վրա: Լիովին հարմարվել են լեռնային կյանքին. բացառիկ արագությամբ և ճարպկությամբ մագլցում են անհասանելի ժայռերի վրայով։

Այստեղ կարող եք գալ ՝

• էնդեմիկ այս կենդանիներին տեսնելու,նրանց ճարպկությամբ և գեղեցկությամբ հիանալու,
• ինչպես նաև շրջակա լեռներից ու խորունկ կիրճերից բավականություն ստանալու համար ։

9․ Քրոսվեյ քեմփինգ(Crossway Camping)

Քրոսվեյ քեմփինգը հիմնադրվել է 2013 թ.-ին: Այն ժամանակ ամայի տարածքում դեռ նոր տնկվող ծառերն ու կառուցվող ենթակառուցվածքները պետք է ձևավորեին այն տեսքը, որն ունի ճամբարն այսօր: Հայաստանում՝ մասնավորապես Վայոց ձորում, վրանային ճամբարները, որոնք խթանում են էկոտուրիզմի զարգացումը, չունեին մեծ տարածում: Եվ ահա, Քրոսվեյ Քեմփինգն առաջինն էր Վայոց ձորում, որն այս ձևաչափով զբոսաշրջիկներին առաջարկեց հարմարավետ հանգիստ բնության գրկում:

Այստեղ կարող եք՝

• գիշերել վրաններում, որոնց համար առանձին նախատեսված տարածք կա,
• Ձեր հանգիստն անցկացնել Ձեր իսկ քեմփերով՝ տնակ-մեքենաներով,
• գիշերել յուրօրինակ և հարմարավետ, Հայաստանում առաջինը բացված հյուրանոց-ավտոբուսում
   

10․Glamping park

Էկոզբոսաշրջության սիրահարների այս վայրն էլ տեղակայված է Դիլիջան-Վանաձոր ավտոճանապարհին։ Գլեմփինգի հիմնական գաղափարն է հնարավորություն տալ մարդկանց վայելել բնությունը՝ միևնույն ժամանակ ունենալով անհրաժեշտ հարմարություններ։ Այսպիսի պարկերը հաճախ գտնվում են գեղատեսիլ վայրերում՝ անտառներում, լեռներում, լճերի կամ գետերի մոտ։

Այստեղ կարող եք ՝

• Ձեր հանգիստն անցկացնել կլորավուն ապակեպատ քոթեջներում 
• զբաղվել ձիավարությամբ,հեծանվավարությամբ,
• բաց երկնքի տակ տաք լոգանք ընդունել,
• վայելել Լոռու կուսական անտառների բնությունը։

Բացահայտեք էկոտուրիզմի լավագույն ուղիները Հայաստանում՝ ամրագրելով անհատական տուրեր Հայաստանում և Վրաստանում։