Լավաշ․ հայկական հացի հազարամյա պատմությունը, ավանդույթներն ու գաղտնիքները

Լավաշ․ հայկական հացի հազարամյա պատմությունն ու մշակութային նշանակությունը

Հայկական խոհանոցի մասին խոսելիս առաջիններից մեկը, որ հիշատակվում է, լավաշն է։ Սակայն այն պարզապես հաց չէ․ լավաշը հայկական մշակույթի, ընտանիքի, հյուրասիրության և ազգային ինքնության կարևոր խորհրդանիշներից է, որն ուղեկցել է հայ ժողովրդին հազարամյակներ շարունակ։

Հազարամյակների պատմություն

Հայկական լեռնաշխարհում հաց թխելու մշակույթը ձևավորվել է դեռևս հազարավոր տարիներ առաջ։ Հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված թոնիրները, աղորիքներն ու հացահատիկի մնացորդները վկայում են, որ այստեղ հաց էին պատրաստում դեռ մ.թ.ա. III–II հազարամյակներում։

Գիտնականների մի մասը Հայաստանը համարում է նաև վայրի ցորենի բնօրրաններից մեկը, ինչը ևս ընդգծում է հայկական հացագործության հնագույն պատմությունը։

Ինչո՞ւ է այն կոչվում լավաշ

«Լավաշ» անվան ծագման վերաբերյալ տարբեր բացատրություններ կան, սակայն ամենատարածված վարկածի համաձայն այն կապված է պատրաստման եղանակի հետ։ Խմորը շատ բարակ են բացում, ձգում և «լավ քաշում», ինչից էլ, ըստ ժողովրդական մեկնաբանության, առաջացել է անվանումը։

Ինչո՞վ է առանձնահատուկ լավաշը

Լավաշի ամենամեծ առավելություններից մեկը նրա պահպանման եղանակն է։ Այն կարելի է երկար ժամանակ պահել չոր վիճակում, իսկ օգտագործելուց առաջ պարզապես խոնավացնել։ Մի քանի րոպե անց լավաշը կրկին դառնում է փափուկ և թարմ։

Դարեր շարունակ հենց այս հատկությունն է լավաշը դարձրել ճանապարհորդների, զինվորների և հայկական ընտանիքների հիմնական հացատեսակը։

Լավաշ թխելը՝ որպես ավանդույթ

Հայկական ընտանիքներում լավաշ թխելը միշտ եղել է ավելին, քան պարզապես կենցաղային աշխատանք։ Կանայք հավաքվում էին թոնրի շուրջ, միասին հունցում խմորը, երգում, զրուցում և սերնդեսերունդ փոխանցում հացի պատրաստման գաղտնիքները։

Լավաշը պատրաստվում է ընդամենը չորս հիմնական բաղադրիչով՝ ալյուրից, ջրից, աղից և թթխմորից, իսկ թոնրի պատին թխվում է ընդամենը 30–60 վայրկյանում

Լավաշը հայկական ավանդույթներում

Հայերի համար լավաշը վաղուց դարձել է բարեկեցության և առատության խորհրդանիշ։ Մինչ օրս պահպանվել է հարսանիքի ժամանակ նորապսակների ուսերին լավաշ դնելու գեղեցիկ ավանդույթը, որը խորհրդանշում է հացառատ և երջանիկ ընտանիք։

Հայկական խոսքում նույնպես պահպանվել են հացի նկատմամբ հարգանք արտահայտող բազմաթիվ ասացվածքներ, որոնք ցույց են տալիս, թե որքան կարևոր տեղ է այն զբաղեցրել ժողովրդի կյանքում։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչված մշակութային ժառանգություն

2014 թվականին հայկական լավաշը ներառվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկում։ Այս ճանաչումը վերաբերում է ոչ միայն լավաշին, այլև այն ավանդույթներին, գիտելիքներին և ընտանեկան մշակույթին, որոնք սերնդեսերունդ պահպանվել են Հայաստանում։

Ինչո՞ւ է լավաշը Հայաստանի խորհրդանիշներից մեկը

Այսօր լավաշը շարունակում է մնալ հայկական սեղանի անբաժանելի մասը։ Այն միավորում է հազարամյակների պատմությունը, ազգային ավանդույթները և հայկական հյուրասիրության մշակույթը՝ ներկայացնելով Հայաստանը աշխարհի տարբեր անկյուններում։

Եթե ցանկանում եք ավելի մոտիկից ծանոթանալ հայկական խոհանոցին, ապա լավաշ թխելու գործընթացին մասնակցելը կամ թոնրից նոր դուրս եկած լավաշ համտեսելը կլինի այն փորձառություններից մեկը, որը երկար կմնա ձեր հիշողության մեջ։