Գաստրոտուրիզմը Հայաստանում | 5 հայտնի ուտեստներ, որոնք ՊԱՐՏԱԴԻՐ են փորձելու համար

Ի՞նչ է Գաստրոտուրիզմը

Գաստրոտուրիզմը, որը նաև հայտնի է որպես խոհարարական զբոսաշրջություն, զբոսաշրջության այն ճյուղն է, որը կենտրոնանում է տվյալ տարածաշրջանի խոհանոցի և մշակույթի ուսումնասիրության վրա: Այն ներառում է ճանապարհորդություն՝ յուրահատուկ ուտեստներ համտեսելու, տեղական արտադրանքներ գնելու և խոհարարական փորձառություններին մասնակցելու նպատակով։ Հայաստանը, իր հարուստ պատմությամբ, մշակույթով և յուրօրինակ խոհանոցով, դառնում է գաստրոտուրիզմի համար գրավիչ ուղղություն։
 

Գաստրոտուրիզմի զարգացումը Հայաստանում

Վերջին տարիներին Հայաստանում գաստրոտուրիզմը կտրուկ զարգանում է, քանի որ այցելուներն ավելի շատ հետաքրքրություն են ցուցաբերում երկրի ավանդական խոհանոցի և տեղական արտադրանքների նկատմամբ։ Հայկական խոհանոցը հայտնի է իր բազմազանությամբ, թարմ բաղադրիչներով և յուրահատուկ համային համադրություններով։ Այն արտացոլում է երկրի պատմությունը, աշխարհագրությունը և մշակութային ժառանգությունը։ Գաստրոտուրիզմի զարգացման կարևորագույն ուղղություններից են գաստրո-բակերը և գինու տուրիզմը։ Գաստրո-բակերը փոքր, ընտանեկան ձեռնարկություններ են, որոնք այցելուներին հնարավորություն են տալիս համտեսել տեղական, տնական ուտեստներ և ծանոթանալ հայկական գյուղական կյանքին։ Գինու տուրիզմը նույնպես մեծ թափ է հավաքում, քանի որ Հայաստանը համարվում է գինեգործության հնագույն օրրաններից մեկը՝ ավելի քան 6000 տարվա պատմությամբ։ Այցելուները կարող են այցելել գինեգործարաններ, մասնակցել գինու համտեսների և ծանոթանալ հայկական գինեգործության ավանդույթներին։

5 պարտադիր փորձելու հայկական ուտեստներ 
 

Հայկական խոհանոցը հարուստ է համեղ և յուրահատուկ ուտեստներով։ Ահա 5 ուտելիք, որոնք պարտադիր է փորձել Հայաստան այցելելիս. 

1․Տոլմա 

Հայկական խոհանոցի ամենահին և հայտնի ուտեստներից է։ Անվանումը հայերենում գործածվել է «տոլմա» և «դոլմա» ձևերով։ Բառի ծագման վերաբերյալ կան տարբեր տեսակետներ, սակայն լեզվաբանական աղբյուրներում նշվում է, որ այն փոխառվել է օսմաներեն dolma բառից, որը կապված է «լցնել» իմաստի հետ։ Հայկական բարբառներում «տոլմա» ձևը պահպանվել է ավելի վաղ հնչյունական տարբերակով։ Տոլմայի արմատները կապվում են Հայկական լեռնաշխարհի գյուղատնտեսական մշակույթի հետ, որտեղ վաղուց օգտագործվել են խաղողի տերևներ, կաղամբ և միս։ Հայկական տարբերակներում հիմնականում օգտագործվել է տավարի կամ գառան միս, բրինձ և համեմունքներ։ Կոնկրետ ստեղծման վայր հստակ նշել հնարավոր չէ, քանի որ ուտեստը ձևավորվել է ամբողջ Հայկական լեռնաշխարհում՝ հատկապես Վան, Մուշ, Արարատյան դաշտ և Սյունիք շրջաններում։ Սակայն հայկական խոհարարական ավանդույթներում այն համարվում է տեղական և դարավոր ուտեստ։
 

2․Լավաշ 

Հայկական բարակ հաց է, որը պատրաստվում է ալյուրից, ջրից և աղից՝ թխվելով թոնրի մեջ։ Լավաշը 2014 թվականին ընդգրկվել է UNESCO-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում որպես հայկական մշակութային արժեք։ «Լավաշ» բառի ստույգ ծագումը մինչև այսօր ամբողջությամբ պարզված չէ։ Լեզվաբանները նշում են, որ այն հին հայկական բարբառային բառ է, որը հետագայում տարածվել է հարևան ժողովուրդների լեզուներում՝ պարսկերեն, թուրքերեն, վրացերեն և այլն։ Լավաշի ստեղծման վայրը համարվում է Հայկական լեռնաշխարհը։ Այն հազարավոր տարիներ եղել է հայկական ընտանիքների հիմնական հացատեսակը։ Թոնրում թխելու ավանդույթը ձևավորվել է հատկապես Արարատյան դաշտում և պատմական Հայաստանի գյուղական բնակավայրերում։ Հայկական մշակույթում լավաշը նաև խորհրդանշական նշանակություն ունի․ հարսանիքների ժամանակ այն դրվում էր նորապսակների ուսերին՝ որպես բարեկեցության և առատության խորհրդանիշ։

 

3․Խորոված 

Հայկական խոհանոցի ավանդական մսային ուտեստ է, որը պատրաստվում է կրակի վրա խորովելով։ «Խորոված» բառը ծագում է հայերեն «խորովել» բայից և բառացի նշանակում է «կրակի վրա տապակված» կամ «խորովված»։ Խորովածի մշակույթը ձևավորվել է Հայկական լեռնաշխարհում՝ անասնապահության զարգացման հետ միասին։ Հայերը վաղ ժամանակներից միսը պատրաստել են բաց կրակի վրա՝ օգտագործելով մետաղական շամփուրներ կամ կավե անոթներ։

Հայկական խորովածի հայտնի տեսակներից է «ղազանի խորովածը», որը պատրաստվում է կաթսայի մեջ։ Այն հատկապես տարածված է եղել Արարատյան դաշտում և պատմական Հայաստանի կենտրոնական շրջաններում։ Խորովածը Հայաստանում ոչ միայն ուտեստ է, այլ նաև հյուրասիրության և ընտանեկան հավաքների կարևոր մաս։

4․Հարիսա 

Հայկական հնագույն ուտեստ է, որը պատրաստվում է ձավարից և երկար եփված հավի կամ գառան մսից։ «Հարիսա» անվանումը կապվում է հայերեն «հարել» բառի հետ, քանի որ ուտեստը եփվելու ընթացքում երկար խառնում և հարում են՝ ստանալով միասեռ զանգված։ Հարիսայի ծագումը կապվում է հատկապես պատմական Մուշ շրջանի հետ, որտեղ այն դարերով համարվել է ազգային և ծիսական ուտեստ։ Ըստ ավանդության՝ այն լայն տարածում է ստացել Գրիգոր Լուսավորիչ-ի ժամանակաշրջանում, երբ կերակուր էր բաժանվում աղքատներին և զինվորներին։ Հարիսան հատկապես կարևոր է եղել դժվար ժամանակներում, քանի որ փոքր քանակի մսով հնարավոր էր մեծ թվով մարդկանց կերակրել։ Այս պատճառով այն դարձել է համախմբման և դիմացկունության խորհրդանիշ հայկական մշակույթում։

5․Գաթա 

Հայկական ավանդական խմորեղեն է, որը տարածված է Հայաստանի տարբեր շրջաններում։ «Գաթա» անվան ծագման վերաբերյալ հստակ միակարծություն չկա, սակայն այն համարվում է հին հայկական անվանում։ Տարբեր շրջաններում հանդիպում են «քաթա», «գաթա» ձևերը։ Գաթայի ամենահայտնի տեսակներից է Գառնի-ի գաթան, սակայն պատմականորեն այն տարածված է եղել նաև Վան, Ալաշկերտ, Մուշ և Սյունիք շրջաններում։ Գաթան առանձնանում է իր միջուկով՝ «խորիզ»-ով, որը պատրաստվում է ալյուրից, կարագից և շաքարից։ Տոնական սեղաններում գաթան ունեցել է հատուկ նշանակություն և հաճախ կապված է եղել հաջողության ու բարեկեցության գաղափարի հետ։ Հայկական ավանդույթում գաթայի մեջ երբեմն դրվում էր մետաղադրամ, և ում բաժին էր հասնում այդ կտորը, համարվում էր տարվա հաջողակ մարդը։